પોસ્ટ 18 : Happy New Year - નવા વર્ષે જાતને પાંચ પ્રોમિસ

Phulchhab - 28th Dec. 2016

કારતક મહિને ડાહ્યા થઈને કશુંક નવું અને સારું કરવાના કે કંઈક ખરાબ અને જૂનું મુકવાના પોતાને આપેલા પ્રોમિસને પાળવા આ આવતો જાન્યુઆરી રિમાઇન્ડર મન્થ બની શકે. નવા વર્ષે કશુંક નવું કરવાનું મન થાય. ઘણું એવું હોય કે જે જાણતા હોઈએ, સમજતાં હોઈએ પણ છતાં અમલ કરવાનું, જાતમાં જાતે ઉતારવાનું રહી જતું હોય. આવી બાબતોને નવા વર્ષના રીજોલ્યુસન કે સંકલ્પ સ્વરૂપે નક્કી કરી અમલમાં મુકવા મથતા રહેવાની મજા છે. મોટાભાગના આવા લેવાયેલા સંકલ્પો સમયની સાથે ભુલાય જતા હોય છે. છતાં આરંભે શૂરા થઈને પણ થાય એટલું કરવાનો ચાન્સ જરૂરથી લેવાય. મોટેભાગે આવા વખતે સંકલ્પ મોટા અને જાજા લેવાય જતા હોય છે. આપણે એકસામટે બધું'ય કરી નાખવું હોય છે. ઝટ સારું થઇ જવું હોય છે. અને આથી જ આ નવા વર્ષે લેવા જેવા નાના પણ નાજુકડા અને ઓછા પણ અફલાતૂન સંકલ્પો તરફ નજર નાખીએ.

એક, આ આખું વર્ષે વીકમાં એકાદ-બે વાર સંતાનોને સ્કૂલે મુકવા તેડવા જવા નો સંકલ્પ લેવા જેવો. ખુદની આ બાબતે જવાબદારી જ ફિક્સ કરી નાખવાની. શક્ય હોય તો વાર પણ નક્કી કરી શકાય. જેમકે બુધ ને શનિ હું બાળકોને નિશાળે મુકવા કે તેડવા અથવા મુકવા અને તેડવા જઈશ. આના ઘણા ફાયદા છે, જેની વાતો કરવા કરતા અનુભવ કરવો સારો. નક્કી કરશો તો બધું જ થશે. ઉઠાય પણ જવાશે, યાદ પણ રહી જાશે. કરો કંકુના.

બે, આવતા વર્ષે વીકમાં એકાદ-બે દિવસ, આખો કે અડધો દિવસ, ગામમાં ને ગામમાં કોઈ કામકાજે કે ઓટલા ઘસવા જવા સાયકલનો ઉપયોગ કરવાનું શરુ કરવા જેવું. સાદી સીધી સાયકલ લઇ લેવાની અને નીકળી પડવાનું. આમાં પણ દિવસ નક્કી કરી નાખવાના કે સોમ બુધ શનિ બપોર પછી હું જ્યાં પણ જઈશ ત્યાં સાયકલ પર જ જઈશ. રસ્તામાં ધીમે ધીમે પસાર થતી વખતે નિરાંતે બધું જોતા જવાનું, કસરત થઇ જશે, પ્રદુષણ નિયત્રંણમાં આપણું પ્રદાન થશે, પૈસા બચશે અને સૌથી સારું કે મજા આવશે. જાતને મોટીવેટ કરી પ્રોમિસ આપી કરી દો ચાલુ. બાકી બધું આપમેળે ગોઠવાઈ જશે.         

ત્રણ, નવા વર્ષે અઠવાડિયે એક દિવસ ઘરમાં સૌ કોઈએ કે આપણે એકલાએ ડિજિટલ ફાસ્ટ રાખવાનું શરુ કરવું. ડિજિટલ ફાસ્ટ એટલે એવો ઉપવાસ કે જેમાં તે દિવસે કોઈ પણ ડિજિટલ ટેક્નોલોજિકલ સાધનોનો ઉપયોગ નહિ કરવાનો. મોબાઈલ ફોન બંધ, ઇન્ટરનેટ બંધ, લેપટોપ ટેબલેટ બંધ, ટીવી બંધ અને આ બધું બંધ એટલે સોશીયલ મીડિયા સાઈટ અને એપ્લિકેશન પણ બંધ. બસ જાત અને પરિવાર સાથે રહેવાનું. એકલા કે એકબીજાની સામે બેસી, જોઈ, આંખમાં આંખ પરોવી વાતો કરવાની, વાંચવાનું, ફરવાનું, બેસવાનું, રાંધવાનું, ખાવાનું અને કઈ જ કરવાનું મન ન થાય તો બસ એમ ને એમ રહેવાનું. બહુ મજા આવશે. અઠવાડિયે એકાદ દિ બીજાથી ડીસકનેક્ટ થવાથી કંઈ ખાટુંમોળું નહિ થઇ જાય. ઉલટાનું નિરાંત રહેશે, વિચારવાનો સમય મળશે. અનુભવ કરવા જેવો છે.

ચાર, નવા આખા વર્ષમાં ગમતી જાણીતી અંગત નજીકની દશ બાર વ્યક્તિને ખાલેખાલી, કશા જ કારણ કે સ્વાર્થ વગર પત્ર લખી મોકલવા, સાથે તેમને અનુરૂપ કે જરૂરી ભેટ પણ મોકલવાનું નક્કી કરો. ભેટ મોંઘી કે પત્રમાં લખાયેલા શબ્દો સાહિત્ય કક્ષાના હોવાની જરાય જરુર નથી. આપણા મનમાં એમના વિષે જે કાંઈ પણ છે પણ કહી કે પ્રદર્શિત થઇ શક્યું નથી તે જ આપણી જ સ્ટાઈલમાં એમને પહોંચાડવાનો બસ પ્રામાણિક પ્રયત્ન કરવાનો છે. અહીંયા કોઈ કામ કઢાવવાનો કે બટરપોલિશ કરવાનો હેતુ ના હોવો જોઈએ, બસ એમની સાથે મજા આવતી હોય, લાગણી હોય તેને અત્યાર સુધી ક્યારેય થેન્ક યુ કે વાહ નથી કહેવાણું એને આવી સરપ્રાઈઝ આપવાની બહુ મજા આવશે, એમને અને આપણને બંનેને. તો આપી દો જાતને દિલથી નીકળેલા શબ્દો એમના દિલ સુધી પહોંચાડવાનું પાકું પ્રોમિસ.

અને પાંચ, ઉપરના આ ચાર લેવા જેવા સંકલ્પોને પાર પાડવા એ આવતા વર્ષ માટેનો પાંચમો સંકલ્પ. ખાલી વાતો નહિ, કોઈ બહાના નહિ. થોડુંક જ છે પણ જરા હટકે છે. થઇ શકે એવું છે અને એટલે જ આ પાંચમો સંકલ્પ એ આ પાંચયમાં સૌથી વધુ મહત્વનો છે. જાજુ નથી કરવું પણ આ જરાક થાય એ માટે સજાગ રહેવા માટેનો આ પાંચમુ જાતને પ્રોમિસ બહુ જરૂરી છે. અને સૌથી પહેલી અગ્રતા પણ આ પાંચમાને જ આપવાની છે! અનુભવ જણાવજો. 

હેપી ન્યુ યર.               

Post: 17 Jitvu Jaruri Nathi, Jivavu Jaruri Chhe.

Phulchhab - 7th Dec. 16

ઘણીવાર આપણે જીતવા જીદે ચડતા હોઈએ છીએ. કશુંક મેળવવાં, મનાવવા આકાશપાતાળ એક કરીએ છીએ ત્યારે આવી વધુ પડતી જીદની આડઅસરને નજરઅંદાજ કરતા હોઈએ છીએ. બધે જ સૌથી વધુ મેળવવાં અને સૌથી પહેલા પહોંચવાની હોંશ ક્યારેક હાનિ પહોંચાડતી હોય છે. બીજાથી આગળ રહેવા, સદા જીતતા રહેવાની લ્હાયમાં જીવવાનું ભુલાય જતું હોય છે. જીતનો નશો ભારે પડતો હોય છે. જીતના નશામાં જીવન ભુલાય જતું હોય છે. ભેગું કરી લેવાની અને મોટા દેખાવાની દોડમાં કરવા જેવું ઘણું રહી જતું હોય છે. એના કરતાં'ય આવી જીદથી મેળવેલી  જીતથી કાંઈ મોટો ફેર પડતો નથી. મોટા દેખાવું અને મોટા હોવું બંનેમાં બહુ મોટો ફરક છે. અને આ ફરક મોટાભાગના સમજી કે જાણી જ જતા હોય છે. જેવા નથી એવા ધરાર દેખાવાથી એવા થઇ જવાતું નથી. એનો પરપોટો વહેલો મોડો ફૂટે જ. 

ઘાંઘા થઇને બીજાને જોઈને ત્રેવડ કરતા વધારે તણાવાની બહુ જરૂર લાગતી નથી. એનાથી નહિ ઘરના કે નહિ ઘાટનાં જેવી પરિસ્થિતિ સર્જાય છે. હડિયાપટ્ટીમાં હાશકારો ભુલાય જાય છે. પરિવાર સાથે ગાળવાનો સમય વીતી જાય છે. જાત સાથે મળવાનો મોકો ચુકી જવાય છે. આ જીતવાની હરીફાઈમાં આપણે કેટલાક અંગતને ભૂલી જઈએ છીએ અને લોકો આપણે મેળવેલી જીત કે પુરી કરેલી જીદને બહુ યાદ રાખતા નથી. જેમ આપણને ન હોય તેમ બીજાને પણ આપણી જીત કે જીદમાં બહુ રસ હોતો નથી. કયારેક બીજા સામે હારીને પણ જાતે જીતી જવાનું હોય છે. દલીલ કે દેખાડી દેવા કરતા એને એના રસ્તાએ છોડી આપણે આપણી રીતે રહેવાય. જરૂર જણાય તો અને ત્યારે સમજાવાય, ફોડ પડાય, ભૂલ થઇ હોય તો માફી મંગાય છતાં પણ એને સમજવું કે સ્વીકારવું જ ન હોય તો આવજો કહી બે રોટલી વધુ ખવાય. 

આપણી પાસે હોદ્દો, સત્તા, પૈસા હોય ત્યારે મળતું માનપાન આપણને નહિ પણ પેલા પૈસા, હોદ્દા અને સત્તાને મળતું હોય છે. આપણી મોટી ભૂલ એ છે કે આપણે એવું માની લઈએ છીએ કે એ માનપાન આપણને મળે છે. કામ હોય, ગરજ હોય, સ્વાર્થ હોય ત્યારે કેમ છો પૂછનારાઓને તમો મજામાં છો કે નહિ એની સાથે કશો જ સંબંધ નથી. એને તો અત્યારે તમારો ઉપયોગ કરવો છે અને જયારે તમે એમને બિનઉપયોગી લાગશો ત્યારે ભૂલી જશે. હવે આવી સ્થતિમાં કોઈ ભાઈ ભાઈ કરે એટલે ચગી ન જવાય અને એ જ પાછો મોઢું મલકાવામાંથી'ય જાય તો દુઃખી ન થવાય. વર્ષના વચલા દિવસે કોઈક કંઈક વાહ વાહ કરે કે તરત જ હરખપદુડા થઇ જઈ, બીજું બધું પડતું મેલી એની સેવામાં હાજર થઇ જવાની'ય જરાય જરૂર નથી. કરાય, બધાનું કામ કરાય પણ મૂર્ખ બનાવી જાય એટલી હદે મહાન ન થવાય.

ખુદને અને પોતીકાઓને પહેલી પ્રાયોરિટી આપવી જોઈએ અને પોતીકાઓની પહેચાન કરતા આવડવી જોઈએ. તમારી સાથે બહુ ન રહેતો કે એ તમારી બહુ નજીક છે એવું વારેઘડીએ ન જતાવતો  હોય તે પણ તમારો પોતીકો હોય શકે જયારે તમારો પડછાયો બની રહેનાર, તમારો પડ્યો બોલ ઝીલનાર પણ પોતાના સ્વાર્થ ખાતર ફરી જઈ શકે છે. હા એ હા કરતો ગમે ત્યારે ના કહી શકે, અને મોઢામોઢ ના કહી દેતો હોય તે જરૂર હોય ત્યારે હા પણ કહે. આજુબાજુના આવા માણસોના કારણ વગરના સારા કે ખરાબ વર્તનથી બહુ સુખી કે દુઃખી થઇ જવાનું નહિ. મનમાં મરકવાનું. કારણ વગર કોઈને દેખાડી દેવા, બતાવી દેવા, કોઈનાથી આગળ વધી જવા, સૌથી આગળ રહેવા કે લાયકાત પાત્રતા ન હોવા છતાં મોટુભા થવા, સ્ટેજ પર મહેમાન થઇ બેસવા, છાપામાં નામ છપાવવા, તકતીમાં નામ લખાવવાની માથાકૂટ છોડી જીતવાને બદલે નિજ આનંદથી વધુ સારું જીવવા તરફ ધ્યાન આપવું લેખે લાગશે. વિચારજો. 

પોસ્ટ: 16 : તુજ સે નારાજ નહિ જિંદગી, હૈરાન હું મૈં

Phulchhab - 23rd Nov. 2016

ઘણીવાર ઘણું એવું ઘટે કે માન્યામાં જ ન આવે. અચરજ પમાડે. ક્યારેય વિચાર્યું કે ધાર્યું જ ન હોય એવું થઇ જાય. ભવિષ્યમાં આવું થાય કે આવું ન થાય એટલે અત્યારે બધા જ પ્રયાસો કર્યા પછી પણ એનાથી કશુંક અજુગતું થાય એવું આપણે સૌએ અનુભવ્યું હશે. એવા ઘણા આયોજન કર્યા હોય જેનું આખરી પરિણામ સાવ અલગ જ મળ્યું હોય. જવા ક્યાંક નીકળ્યા હોય અને પહોંચીયે ક્યાંક બીજે. જ્યાં પહોંચવાનો કશો વિચાર જ ન હોય અને ત્યાં પહોંચી જવાયું હોય. આમાં દર વખતે જે થાય છે તે ખોટું કે ખરાબ જ થાય છે તેવું નથી, ઘણું સારું અને સરસ પણ ધાર્યા કે વિચાર્યા વગર મળી જાય છે. ઘણા લાંબા ગાળાના પ્લાનિંગ સાથેના કશુંક મેળવવાના પ્રયત્નો પાણીમાં જાય છે તો ઘણું કશા જ પ્રયત્નો વિના પાણીની જેમ મળી જાય છે. આવું દર વખતે કે બધે જ થતું નથી પણ ક્યારેક ક્યારેક આવું થઇ જાય ત્યારે કુદરતની આ કરામત સમજ બહાર જાય. કોઈ સાથે રાખેલા જાળવેલા સંબધો કોઈ જ ખાસ કારણ વગર તૂટી જાય તો કોઈક કશા જ પ્રયત્ન કે પરિચય વગર અંગત થઇ સુખદુઃખ વખતે પડખે ઉભો રહી જાય. કોઈક સંઘર્ષ કરતા કરતા સારું ભણે ગણે, શીખે, સીધી લીટીથી જીવન જીવે છતાં એ નોકરી માટે દર દર ભટકે અને કોઈક જેવું તેવું ભણીને ફક્ત ડિગ્રીના દાવે કશી જ આવડત વિના સાતમું પગાર પંચ મેળવે. પથ્થરાં તરી જાય ને' ફૂલડાં ડૂબી જાય. 

કર્મ કર્યા પછીએ ઘણીવાર પૂરતું કે જોઈતું ફળ ન મળે તો ઘણીવાર આપણને કંઈક એવું મળી જાય જેના માટે આપણી લાયકાત કે તાકાત જ ના હોય. જિંદગીની ધારવી બહુ મુશ્કેલ છે અને એને  ધારવાની જ ના હોય, બસ માણવાની હોય અને એટલે જ આવું ક્યારેક સારું કે ખરાબ અણધાર્યું અજુગતું કે અચરજ પમાડનારું થાય ત્યારે એનાથી નારાજ થવાનો પ્રશ્ન જ નથી પણ હાં, આવું થાય ત્યારે આશ્ચર્ય જરૂર થાય. ક્યાંય કશાનો તાળો ન મળે ત્યારે નિયતિને આગળ ધરવી પડે. જે થવાનું છે તે થઈને રહેવાનું છે. જે અને જેટલું આપણા માટે છે તે મળવાનું જ છે, નથી એ ગમે તેમ કરીને મેળવ્યાં પછી પણ વહી જવાનું છે. કુદરતના ક્રમને, કરામતને આપણી બુદ્ધિ ક્યારેય પામી જ ના શકે. સાક્ષીભાવે આ બધું જોતા અને માણતા રહી પસાર થવા દેવામાં જ મજા છે. આજુબાજુ ઘણું એવું થાય છે, ચાલે છે જેમાં આપણો મગજ જ ન બેસે. સારા ની સામે સારું અને ખરાબની સામે ખરાબનું સમીકરણ ક્યારેક અને ક્યાંક ખોટું પડતું દેખાય. કોઈકનું બધું જ સાંગોપાંગ ઉતરી જાય અને કોઈકનો ક્યાંય મેળ જ ન પડે. 

વિચાર, વર્તન, વ્યવહારને આધારે કશુંક થશે જ કે મળશે જ એવું માનવું ભૂલભરેલું લાગે છે, અપેક્ષા કે આશા રખાય પણ એ પુરી થાય  એવું દરવખતે જરૂરી નથી પછી ભલે તમે તે માટે ગમે તેટલા યોગ્ય, લાયક, પ્રામાણિક કે પ્રયત્નશીલ હો. તમે બીજાનું ગમે તેટલું સારું રાખતા હો કે વિચારતાં હો એ તમારું સારું રાખશે કે વિચારશે એવું જરુરી નથી. કોઈ ઉપર આંખ મીંચીને ભરોસો રાખવો જરૂરી નથી. કોઈકને એના વાણી, વર્તન, વ્યવહારથી એ આવો કે તેવો છે એવું એના વિષે જજમેન્ટ લઇ લેવું પણ જરૂરી નથી. આપણે માનતા હોય એનાથી એ સાવ અલગ જ નીકળે. પળે પળે પરિવર્તનશીલ આ જિંદગીમાં શું, કયારે, કેમ, કેવી રીતે થશે એનો અંદાજ લગાડવામાં કે કશુંક આપણે ધારીએ એવું થાય એ માટે ધમપછાડા કરવામાં કે બીજા સૌને સારું લગાડવા, સૌને રાજી અને સારું રાખવામાં સમય બગાડવા કરતા એ સમયમાં જિંદગીને શોખ, રસ, મિજાજ, મૂડ, મસ્તીથી જીવી લેવામાં અને ખુદને ખુદથી રાજી રાખવામાં જ શાણપણ છે. વિચારજો.                    

પોસ્ટ 15: પૈસા - ગમે ત્યારે બદલી જાય, ગમે તેને બદલી નાખે

(ફૂલછાબ - પંચામૃત - ટચવૂડ - 16 નવેમ્બર, 2016) 

મોટીમોટી કે ખોટેખોટી વાતો હાંકતો માણસ હોય એવો આખેઆખો પૈસાના વ્યવહાર વખતે બહાર આવે. પૈસા જ એક એવું માધ્યમ છે જે માણસને ઉઘાડો કરે. સંબંધ, સહકાર, સહાયનો ઉપરછલ્લો દેખાડો કરતાં હોય એનો અસલી સ્વભાવ અને મૂળભૂત મિજાજ પૈસાની વાતે જ હોય એવો પ્રગટે. 

કેમ, ક્યાંથી વધુ અને જલ્દી મળે એની ગણતરીઓ સૌ કોઈને આવડે જ છે. ગમે તેવો સત્યવાદી કે સિધ્ધાંતવાદી પણ પૈસા બાબતે ગપશી શકે. અપવાદો હોવાનાં પણ સામાન્ય રીતે, સામાન્ય માણસ પૈસાની બાબતે સ્વાર્થી બની જાય એવું આપણે સૌએ ક્યાંક કે કયારેક અનુભવ્યું હશે. અને અત્યારનો સમય આ પૈસા બાબતે માનવસહજ સ્વભાવ જાણવા યોગ્ય છે. પાંચશો હજારની નોટ બંધ થયા બાદ બજારમાં ધોળાને ધોળા રાખવા અને કાળાને ધોળા કરવા સૌ મશગુલ છે ત્યારે સૌની પોતપોતાની પૈસાકીય ગણતરીઓ જોવા જાણવા સમજવાની મજા આવે, જેમાં પૈસાની સાથે માણસ પણ સમજાશે. નાનામાં નાના માણસથી મોટામાં મોટા માણસ સુધી સૌ કોઈ આ ચાલતી ટ્રેનમાં ચડવા દોડવા લાગ્યા છે, કેટલાંક ટ્રેનમાં બેસી ગયા છે, કેટલાંક દોડીને ચડી જશે, કેટલાંક કોઈકને ચડાવવા હાથ આપશે, કેટલાંકને ચડતા બીજા કેટલાંક રોકશે અને કેટલાંક રહી જશે. જેની પાસે નથી એ અને જેની પાસે છે એ બંનેને એકબીજાની જરૂર ઉભી થઇ છે. બંને પોતપોતાનો સ્વાર્થ સાધવા મનતોડ મહેનત કરે છે. કોઈક ન વેચાતું વેચવા તો કોઈક સસ્તામાં કશુંક લેવા ગણતરીઓ માંડે છે. ઘણાં કૃષ્ણને પોતાનાં સુદામાઓ અને ઘણા સુદામાને પોતાના કૃષ્ણો એકાએક યાદ આવવા લાગ્યાં. 

નવા વર્ષે પણ જેનો સાલ મુબારક માટે ફોન નહોતો આવ્યો એવા કેટલાંય પોતાનો ઈગો, હોદ્દો, શરમ નેવે મૂકી, અચાનક પોતાના કાળાને ધોળા કરવા કે આપણા કાળાને કમિશનથી ધોળા કરી આપવા આગળ આવ્યા. આ જ તો પૈસાની તાકાત છે. પૈસાથી વસ્તુ તો ખરીદી જ શકાય છે પણ આ પૈસા જ માણસનું ઈમાન કે ગુમાન ખરીદી કે ગીરવે મૂકી શકે છે. પૈસા માટે ભલભલા જાતજાતનું સમાધાન કરવા કે એક કક્ષાથી નીચે ઉતરવા તૈયાર થઇ જાય છે. અપવાદો બધે જ હોવાના પણ અનુભવે અને અભ્યાસે એટલું સમજાણું છે કે આ પૈસા જ ન કરવાનું કરાવે. ખબર હોય કે ખોટું છે, નડશે છતાંય પૈસા માટે માણસ બદલી કે બહેકી શકે છે. 

પૈસાના કેસમાં માણસ બીજા કરતા પોતાનું પહેલા અને વધારે વિચારે. બીજાનું શું નુકશાન થશે એના બદલે ખુદને શું ફાયદો થશે એનો વિચાર પહેલો કરે. મોટેભાગે પૈસાની બાબતમાં એનું જે થવું હોય તે થાય એવું વિચારી, આપણે તો આપણું જ સાજું કરતા હોઈએ. પૈસા માટે જુના અને અંગત સંબધો દાવ પર મુક્યાના દાખલા મોજુદ છે. ભાગીદારો, ભાઈભાંડુઓ, ભાઈબંધો સાથેની તિરાડ કે તનાવનું મુખ્ય કારણ પણ પૈસા જ હોય છે. ઘણીવાર પછી આવી લાલચ, લોભ, દગો કે છેતરપિંડી માટે અફસોસ પણ થાય, સમજાય પણ વળી પાછી પૈસાની ઘેલછા હતા એવાને એવા કરી નાખે. 

મોદી સાહેબનો આ માસ્ટર સ્ટ્રોક બે ચાર કલાકમાં ઘણાનું ઘણું હતું એ ન હતું કરી નાખે ત્યારે વિચારોની આવી મેન્ટલ  સ્ટ્રાઇક થાય. ધીમે ધીમે સૌ સારા વાનાં થશે, ઘી ના ઠામમાં ઘી પડશે પણ આ સમયે સૌ કોઈને પોતાનાં તેમજ બીજાના પૈસા વિશે વાતો કરતાં, વિચારતાં, સમજતાં, ગણતરી કરતાં, સેટિંગ કરતાં, સમાધાન કરતાં, ઓફર મુકતા જોવાનો એક અલગ અનુભવ રહ્યો. 

પાણી પગ નીચે આવે ત્યારે સૌ કોઈ પોતપોતાનાં પાયસા પહેલા ચડાવે. સૌ કોઈ પોતપોતાનું સળગતું ઠારવા મંડી પડ્યા છે અને ઘણા આમાંથી પણ પાછા કમાય લેવા નીકળી પડ્યા છે. ઘણા ખુલ્લાં પડ્યા, ઘણા ઢંકાય ગયા. એક વાત નક્કી, આ પૈસા નો ભરોસો નહિ એ ગમે ત્યારે બદલી જાય અને ગમે તેને બદલી નાખે. વિચારજો.                     

પોસ્ટ 14: સમજ મુબારક – સાલ મુબારક

Saal Mubarak - Khadi ni Yaadi

દિવાળી આવી ગઈ. આ વર્ષે ઘણું કરવાનું રહી ગયું તો ઘણું થઇ ગયું. આયોજન મુજબનું પણ થયું અને વળી કેટલુંક અચાનક થયું. ઘણું સુધર્યું તો ઘણું બગડ્યું. કેટલીક ભૂલો થઇ તો કેટલુંક શીખવા મળ્યું. કેટલુંક નવું થયું તો કેટલુંક જુનું રીપીટ થયું. નવી ટેવ પડી ને’ જૂની ટેવ મૂકી. નવા મિત્રો મળ્યાં, જુના ભૂલાય પણ ગયા. કેટલુંક ન કરવાનું કર્યું અને કેટલુંક કરવાનું ન કર્યું. ક્યાંક મજા આવી તો ક્યાંક જામી નહિ. 

આખું વર્ષ વહી ગયું, એના સ્વભાવ મુજબ. આપણી જીંદગીમાં એક વર્ષનો ઉમેરો થયો. ક્યાંક હતાં ત્યાંથી ક્યાંક પહોચ્યાં. સુખ દુઃખ આવતા રહ્યાં, ઉતર ચડાવ થતાં રહ્યાં અને બસ આપણે આગળ વધતા રહ્યાં. નવું વર્ષ પણ આમ જ આવશે અને વીતશે. ઘણું આપશે અને કેટલુંક લઇ પણ લેશે. આપણું ધાર્યું’ય થશે અને આપણે સપનામાં પણ નહિ ધાર્યું હોય એવું પણ થશે. હું આમ કરી નાખું ને’ હું તેમ કરી નાખુંની ખાલી વાતો થાય પણ આ જીંદગીમાં ક્યારે શું થાય અને કેમ થાય એ ઘણીવાર તો આપણી સમજ બહાર થાય. તમે કે હું કશું જ નથી એવું પણ ઘણીવાર આ જિંદગીએ આપણને આડકતરી રીતે કીધું પણ છે, ત્યારે આપણે થોડુંક, થોડાક સમય માટે સમજ્યા પણ હોય અને પછી એ સંકેત કે સાબિતી વિસરાય પણ ગઈ હોય. 

નવા વર્ષે સાક્ષીભાવે જીવતા શીખવા જેવું છે, પળેપળે સજાગ રહી જિંદગીની ગતિની સમજવા જેવી છે, જે થાય છે તેને અનુભવવા જેવું છે. આવું કેમ થયું, શા માટે થયું એવું વિચારતા રહી એક પ્રકારની સમજ વિકસાવવા જેવી છે. ઘણું સારું તો ઘણું ખરાબ થાય ત્યારે તે બાબતે ભૂતકાળ તરફ નજર દોડાવવા જેવી છે, ક્યાંક કળી મળશે, ક્યાંક આંકડા બેસશે, ક્યાંક તાળો મળશે. જે થાય છે, જેમ થાય છે, જેવી રીતે થાય છે તે બધાની પાછળ કશુંક છે એ ધીમે ધીમે સમજાશે અને જયારે થોડુંક આવું સજાગપણે વિચારશું ત્યારે આપણને થોડી શાંતિ થશે. કર્મ કરશું જ પણ તેનું પરિણામ જેવું પણ મળે એને સ્વીકારતા પણ શીખશું. બધું જ આપણે કહીએ તેમ ના થાય અને બધું જ બીજા કહે એમ પણ ના થાય. એ તો બસ આપણા કર્મ, વિચાર, ભાવને આધારે થાય. કોઈનું સારું કે ખરાબ વિચારીને કે કરીને સજાગપણે જોવાય અનુભવાય, તેનું પરિણામ કોઈક અલગ રીતે, અલગ માધ્યમથી મળે ત્યારે નિરાંતે સમજીને સરખાવાય. ધીમે ધીમે આ બધું સમજાવા લાગશે. 

જીંદગી એકસરખી નથી જ રહેવાની અને એમાં મજા પણ નથી. ક્યાંક ભૂલ થઇ છે, લોભ લાગ્યો છે, સ્વાર્થ સાધ્યો છે તો એ મુજબનું પરિણામ અને ક્યાંક બરાબર થયું છે, બધાનો વિચાર થયો છે, કરવા જેટલું નિષ્ઠાથી કામ કર્યું છે તો એ મુજબનું પરિણામ મળશે. નીતિ આપણી ન્યાય કુદરતનો. કદાચ સાંજે વ્હીકલના વ્હીલમાં પડતું પંક્ચર સવારે ગરીબ શાકભાજી વાળા સાથે કરેલા બાર્ગેનિંગનું પણ પરિણામ હોય કે ક્યાંક પેક થઇ ગયેલા એડમિશનમાં એક જ વિદ્યાર્થીને બીજે એડમીશન મળતા આપણો વારો આવી જાય એ ક્યારેક કોઈકનો ખાલી હાથ પકડી રસ્તો પાર કરાવવાનું પણ પરિણામ હોય. જીંદગી બહુ જોરદાર છે એ કર્મ અને પરિણામને યોગ્ય રીતે જ ગોઠવાશે પણ ક્યારે, કેમ અને કઈ રીતે ગોઠવાશે એ કહેશે નહિ, આપણે સમજવું પડશે. નવા વર્ષે આવી અનેરી સમજ આપ સૌને મુબારક. સાલ મુબારક. 

પોસ્ટ 13: ભાવ ખવાય નહિ ને' ખાતા હોય એને દેવાય નહિ

ઘણાને ભાવ ખાવાની ટેવ હોય અને ઘણાને આવા ભાવ ખાનારને ભાવ દેવાની ટેવ પડી હોય. ઘણા એવા હોય એ વાત વાતમાં મોણ ખાતા હોય એને નાની નાની વાતમાં વાંકુ પડતું હોય અને એની આજુબાજુનાં કેટલાંક એમની હા એ હા કર્યે રાખી એનો ઈગો પોસતાં હોય છે. હું માનું એ જ સાચુ એવું એ માનતા હોય અને વારે તહેવારે એક યા બીજી રીતે બધાને ખડે પગે રાખવાની એને આદત પડી હોય. બીજાને સામેથી બોલાવવા, વિનય વિવેક રાખવો, બીજાને ગમે તેવું કરવું, બીજાની પસંદગીને પણ માન આપવું વગેરે એમને આવડતું જ ન હોય. ઉંમર એ એની એક માત્ર લાયકાત હોય છતાં મોટા હોવાનો અને મોટા થવાનો એમને ગજબનો અભરખો હોય. એમના મનમાં બીજા બધા ઉંમરમાં તેમજ બીજી બધી રીતે નાના એટલે કે તુચ્છ છે એવું ભરાય ગયું હોય. 

વાર વીઘા વેચીને પરશેવા વગરના આવેલા રૂપિયાનો એમને વા હોય. પૈસા કે હોદ્દાથી આવેલી નજીવી પ્રસિધ્ધિ એમને પચતી ન હોય. પોતાનો મૂળ કામ ધંધો ભૂલી જઈ ગામની પંચાતમાં એમને ઘડીની નવરાશ ના હોય. એમના વાત વર્તનમાં ન્રમતાનો સદંતર અભાવ હોય. એમનો ઈગો એમને લેટ ગો કરવા જ ન દેતો હોય. વાંચન કે વિચાર સાથે એને કશી જ લેવાદેવા ન હોય એટલે સમજણ કે  શાણપણ સાથે એમને બનતું જ ના હોય. કોઈ બાબત વિશે લાબું વિચારવું કે બીજાનું માનવું કે નિરાંતે સમજવું એમને ફાવતું જ ન હોય. જતુ કરવાને બદલે એ જોઈ લેવામાં વધુ માનતા હોય. હશે ના બદલે શું કામ સાથે એ લડી લેવાના મૂડમાં જ હોય. બાંધછોડ કે સમાધાન એના શબ્દકોશમાં જ ના હોય. એ'ય ખોટા હોઈ શકે એવું એ ક્યારેય માને જ નહિ. એને બધે જ ગમે તેમ કરીને જીતવું જ હોય. 

 ફૂલછાબ - પંચામૃત - ટચવૂડ - 19 ઓક્ટોમ્બર, 2016

આવા લોકોની હા એ હા કરવાથી જ આ લોકો આવા થયા હોય. ચારેકોર બેસીને એને સાચોખોટો પાનો ચડાવ્યા રાખી ફૂદકે ચડાવ્યા હોય. એને સાચેસાચું કે મોઢેમોઢ કોઈ કશું જ કહેતું ના હોય અને એટલે જ એની કારી ફાવતી હોય. એમના ઈગોને સંતોષવામાં આવતો હોય, પોસવામાં આવતો હોય એટલે સમય સાથે એનો ઈગો કાબુ બહાર મોટો થઇ ગયો હોય. એમની ભૂલ વખતે એમને કોઈએ ટપાર્યો ના હોય, પાછો ના વાર્યો હોય એટલે એમને ખુદને પણ સાચાખોટાનો ભેદ ખબર ના હોય. એમનાં નજીકના જ આંખે થઇ જવાની બીકે એમને સાચું કહેતા કે સમજાવતાં ડરતા હોય. લેભાગુઓ આવા અણસમજુઓનો ટેકો લઇ પોતાનું ધાર્યું કરાવી લેતા હોય. આવાઓના ખભે બંદૂક રાખી પોતાનો સ્વાર્થ સાધી લેતા હોય. પેલાને પોતાનો ઉપયોગ થઇ ગયો એવી જાણ કે સમજ પણ ના હોય. 

આવા લોકોની આજુબાજુ જ રહેતા, એમના જ ગણાતા, એમના જ નજીકનાઓ પોતાની મોજમજા કે પાલી હલાવવા એમના સ્વભાવને પ્રોત્સાહિત કરતા હોય છે. એમની પાસે સારા થઇ જઈ એમને બીજે સારા થઇ જવું હોય. થોડુંઘણું સહન કરીને પણ આવા ખોટાઓની સામે પડવું પડે. એમને એમની ઔકાત બતાવવી કે સમજાવવી પડે. એમને અવગણીને એમની શાન ભાન ઠેકાણે લાવવી પડે. સમાજમાં આજુબાજુ આવા અણસમજુ ભાવ ખાતા હોય, હવામાં હોય તો તેને પવન દઈ ઉડાડવાને બદલે નકામો ભાવ ન દઈ એની ઉપેક્ષા કરવામાં જ શાણપણ છે. આવા ફાકો લઇ ફરતા લવિંગિયાઓને હવા દઈ ફૂટવા ન દેવાય, એનું સુરસુરિયું જ કરાય. વિચારજો.     

પોસ્ટ 12 : જાતે સુધરીને જગત સુધારીએ

(ફૂલછાબ - પંચામૃત - ટચવૂડ - 12 ઓક્ટોબર, 2016)

મોટી મોટી વાતો અને ખોટા ખોટા દેખાડાથી સમાજને સુધારવા નીકળેલા આપણે સૌ જાતે થોડુંક સુધરીએને તો સમાજ આપોઆપ સુધરી જાય. બીજાએ શું કરવું જોઈએની સલાહ આપનારા ખુદ એ સલાહને અનુસરેને તો ય ઘણું. બીજાને સૌએ સુધારવા છે જાતે કોઈને સુધરવું નથી. ભલે થોડું પણ સૌએ જાતે સુધરવું પડે. મને જે સમજાય છે તે મારે તો કરવું જ પડે. કહેવાથી કોઈ કશું કરે નહિ, જાતે કરવાથી તેને જોઈને બીજો પણ કરે. ભલે નાની પણ શરૂઆત કરવી પડે. સમાજને સુધારવા નહિ તો જાતના સંતોષ ખાતર પણ ખુદને જે ઉગે છે તેનો અમલ કરવો જોઈએ. બધા જ બીજા કરે એવું માને તો કરે કોણ ? પગ નીચે પાણી આવે ત્યારે સૌ કોઈ છટકી જાય તો ના ચાલે. સમજતાં હોઈએ તો તેનો અમલ કરવો પડે. અને મોટાભાગના બધું જ સમજે છે, જાણે છે પણ તેની શરૂઆત કે અમલ કરવાનું આવે છે ત્યારે આંખ આડા કાન કરી જાય છે. 

બીજાને જે કરવાની કે ના કરવાની સલાહ આપતા આપણે સૌ ખુદના સ્વાર્થ માટે એ જ નીતિ નિયમોનો ઉલાળિયો કરીએ એવું ના ચાલે. બીજા કરે કે ના કરે આપણને જે યોગ્ય લાગતું હોય તે આપણે તો કરવું જ અને કરતાં જ રહેવું પડે. એકવાર કશુંક સારું શરુ થશે તો આપોઆપ ધીમે ધીમે બધા જ એમાં જોડાશે અને કદાચ ન પણ જોડાય તો પણ એકલા કે જેટલા હોય તેટલા તે સારાપણાને જાળવી રાખે તો પણ દાખલો બેસે. આપણું એવું છે કે આપણે જે માનીએ છીએ કે કરીએ છીએ તે સૌ કોઈ કરે કે માને તો જ આપણે કરીએ નહીંતર આપણે પણ ધીમે ધીમે એ બંધ કરી, બીજા જેવા, હતા તેવા ને તેવા થઇ જઈએ છીએ. આપણને આપણા જેવા થવા કરતા બીજા બધા જેવા થવું વધારે માફક આવે છે. 

બીજાથી અલગ થઇ સારું થવું આપણને બહુ ગમતું નથી, આપણે ભલે થોડું નબળું પણ બધા જેવું રહેવાનું વધારે પસંદ છે. કરાય આમ એ આપણને ખબર છે પણ બીજા બધા એમ કરે છે એટલે આપણે પણ આમ ને બદલે એમ કરીએ છીએ. બીજાને કહીએ છીએ કે ચાલો એમ કરીએ પણ બીજા માનતા નથી તો આપણે જાતને બદલે એમનું માનીને આગે સે ચાલી આતી હૈ ને આગળ વધારીએ છીએ અને આપણી સમજને અવગણીએ છીએ. 

ક્યારેક થોડા આંખે થઈને પણ સાચું કે સારું હોય તે જાતે કરવું પડે. બીજાને બતાવી દેવા કે નેતા થઇ જવા નહિ પણ હવે પછીની પેઢીને થોડુંક વધારે સારું જગત આપવા આપણે અત્યારે થોડું મથવું તો પડશે. નવી પેઢીને કાવાદાવા, પંચાત, ઈર્ષા, ચાલાકી, ગેરશિસ્ત, દગો, છેતરપિંડી, જોહુકમી, ગુંડાગિરી, લાગવગ, ભ્રષ્ટાચાર, અનીતિ, દબામણી, આછકલાઈ, ગેરવર્તનથી બચાવવી જ પડશે. અને તેથી આ બધુ બંધ થાય તે માટે આપણે સૌએ જાતે જ સમજીને, આપણે સૌ તો આવું બધુ ન જ કરીએ અને થતું હશે તો સહન ન કરી, અવાજ ઉઠાવીએ એટલું તો કરવું જ પડશે. હવેની પેઢીને આવું બધું સહન કરવું કે મેનેજ કરવું નહિ ફાવે અને એટલે જ તે બીજા દેશો તરફ વળશે, ભલે કદાચ કાગળા બધે જ કાળા હશે પણ તેઓ જ્યાં ઓછા કાળા હશે ત્યાં પહોંચી જશે. સૌ કોઈને શાંતિ જોઈએ છે, શિસ્ત અને શિષ્ટાચાર જોઈએ છે. હવેની જનરેશનને માથાકૂટ કે મારીતારીમાં બહુ રસ નથી એ જીવો અને જીવવા દો માં માને છે. અને એટલે જ એ બાબત નવી પેઢી અનુભવે તેવું વાતાવરણ જાળવી રાખવા અત્યારે પડી રહેલો સડો અત્યારે જ દૂર થાય તે ખુબ જ જરૂરી લાગે છે. આ ફોડકીને ગૂમડું થતા પહેલા ફોડવી જરૂરી લાગે છે. વિચારજો. 

પોસ્ટ ૧૧: સાગરપંખી

'તમે એમ કહો છો કે હું ઊડી શકું ?'

'હું તો એટલું જ કહું છું કે તું મુક્ત છે.'

આ એક જ, બે લાઈનનો ડાયલોગ વાહ બોલાવી દે તો આખું પુસ્તક પૂરું કરીએ ત્યારે તો આનંદથી નાચવાનું જ મન થાય. દશ બાર વર્ષના બાળકોથી લઈને નેવું બાણું વર્ષના વૃદ્ધો સુધી હરકોઈને વાંચવા જેવા, વિચારવા જેવા, જીવવા જેવા પુસ્તકની વાત કરવી છે. માત્ર ત્રીસ જેટલા પાનાંઓમાં આ નાનકડી વાર્તા બહુ મોટી વાત સમજાવે છે. અને એ પણ બહુ જ સરળ અને સહજ રીતે. કશી આંટીઘૂંટી વગર બહુ જ સરસ રીતે એક નાનકડા પક્ષીની સફળતાની સફર આ પુસ્તકમાં બખૂબી લખાયેલી છે અને એની આ સફરને વાંચતા વાંચતા આપણે ખુદ એક સફર પર ક્યારે ચાલ્યા જઈએ છીએ એની ખબર પર પડતી નથી. 

આપણને એ આપણી વાત લાગે છે. એ નાનકડા પક્ષીનું સુખ દુઃખ, સાહસ હિંમત, મુકામ મંજિલ, તિરસ્કાર આવકાર, નવું શીખવાની હોંશ,  ઊંચે ઉડવાની તમન્ના બધું જ આપણનેઆપણું જ લાગવા માંડે છે. એના તિરસ્કારથી આપણી આંખનો ખૂણો ભીંજાય છે તો એની પાંખોના ફફડવાનો અવાજ કાને પડતા જ મુઠી વાળી ‘યસ’ બોલાય જાય છે. સંસારમાં આવતા નાના મોટા પ્રશ્નો, મુશ્કેલીઓ, વૈચારિક મતભેદો, ટાંટિયાખેંચની સ્પર્ધાઓ, નકારાત્મક વાતો, નવું ન શીખવાની વૃત્તિ વગેરે આ નાનકડી વાર્તા વાંચતા વાંચતા આંખ સામે તરવરે  છે અને આ નાનકડું પક્ષી આ બધી જ માથાકૂટ, ભેજામારી, હેરાનગતિ પછી પણ પોતાની વાત, પોતાનો વિશ્વાસ, પોતાની હિંમતની સાથે રહી કશુંક પામવા ઘણું કરી છૂટવાની તૈયારી અને તત્પરતા બતાવી જયારે ઊંચે ઉડે છે, પોતાનું ગમતું કે પોતાનું ધાર્યું મેળવે છે ત્યારે રુંવાડા ઉભા થઇ જાય છે. તે ખુદ પર ભરોસો રાખતા શીખવાડે છે, જે સાચું અને સારું છે તે પોતે માને છે અનેબીજાને મનાવવા મથે છે. બીજાની અણસમજની એને બળતરા છે. કોઈક પાસેથી શીખે છે અને બીજાને શીખવાડે છે. શીખવામાં શરમ નથી અને શીખડાવવામાં અહંકાર નથી. જરૂર જણાય ત્યારે લીડર પણ બને છે અને સમય આવ્યે બીજાને લીડર બનાવી પોતે નીકળી જાય છે. ખુબ મહેનત કરી ઊંચે ઉડતા શીખે છે.

અવનવી રીતે ઉડવાનું શીખે છે. મહામહેનતે પોતે જે શીખ્યું છે, પોતે જેમાં મહારત હાંસલ કરી છે, જીવન જીવવાનું એક પ્રયોજન મેળવ્યું છે તેકિનારે માછલીના ટુકડાઓ માટે વર્ષોથી ઝૂંટાઝૂંટી કરી રહેલી પોતાનીજમાતને પણ શીખડાવવાની હોંશભેર કોશિશ કરે છે.જમાત એને બેજવાબદાર ગણી 'સંબંધ પૂરો થાય છે' એવું કહે છે ત્યારે પણ ગભરાયા વિના એકાંતવાસમાં રહી વળી વધારે શીખવાનું ચાલુ રાખે છે. ધીમે ધીમે જેને સમજાય છે તેઓ તેની પાસે આવે છે અને શીખે છે. સાથોસાથ પોતે પણ વડીલ પંખી પાસેથી શીખતો જ રહે છે. હજુ પણ એ જેઓ સત્યને જોવા માંગતા હોય તેને પોતે જે સત્ય પામ્યો છે તેનો થોડોક અંશ આપવા અધીરો છે. એકવાર બહિષ્કૃત થયા પછી પણ પોતાના સાગરપંખીઓને આ શીખડાવવા હંમેશા આતુર છે. અને શીખડાવે પણ છે. ફક્ત ઉડતા નહિ જીવતા. જે એવું માને છે કે પોતે ઉડવા સક્ષમ નથી તેઓને પણ તે ઉડતા કરે છે અને કોઈ વળી એમ પૂછે કે  'તમે એમ કહો છો કે હું ઊડી શકું ?’ ત્યારે પણ એ બહેતરીન જવાબ આપે છે કે'હું તો એટલું જ કહું છું કે તું મુક્ત છે.’

પોતાની સિદ્ધિ કોઈ ચમત્કાર નથી બસ એક સરસ સત્ય છે એવું વારંવાર કહી આને ચમત્કાર માની કોઈ નમસ્કાર ન કરવા માંડે એની સજાગપણે કાળજી રાખે છે.માત્ર પોતે જ નહિ પણ જેને પણ ઉડવું હોય તે ગમે ત્યારે આટલું ઉડતા શીખી શકે છે એવું સૌને સમજાવે છે.તે સ્વાતંત્ર્યના મુકામે પહોંચાડે તેને જ કાનૂન ગણે છે. પોતાની મર્યાદાઓને પણ જાણવામાં માને છે તેમજ મર્યાદાઓને ધીરજપૂર્વક ઓંળગવામાં માને છે, તેમાં આગળ વધી જવાની આછકલાઈ નથી. પોતાની વાત, પોતાનો વિશ્વાસ, પોતાની આવડત, પોતાની શક્તિ સૌ કોઈ સુધી આગળને આગળ વધતી રહે તેવું તે હંમેશા ઈચ્છતો રહે છે.

આટલી સરસ સમજ અને નવું નવું શીખવાની હોશ અને હિંમત રાખનાર આ નાનકડા પક્ષીનું નામ 'જોનાથન લિવિગસ્ટન સીગલ' છે અને એની આ મજેદાર વાત અને વાર્તા લખનાર રિચાર્ડ બાક છે. ઓગણીસો બોતેરમાં અંગ્રેજીમાં લખાયેલ આ પુસ્તકનો ગુજરાતીમાં અફલાતૂન સારાનુવાદ શ્રીમતી મીરા ભટ્ટે વર્ષો પહેલા 'સાગરપંખી' નામે કર્યો અને પછીતો એના ઘણા પુનર્મુદ્રણ થયા. ગુજરાતી કે અંગ્રેજી કોઈપણ ભાષામાં વાંચવી ગમે તેવી આ બેસ્ટ બુક મસ્ટ રીડ છે. વાંચજો. વિચારજો.  

પોસ્ટ 10: અહીંથી ઈશ્વર ઢુંકડો લાગ્યો.

કુદરતી રીતે કુદરતની વચ્ચે પહોંચી જવાની મજા છે. સગવડતાને બદલે સુંદરતાની જોડે રહેવાની મજા છે. અને આવી અનોખી મજા આ જન્માષ્ટમીની રજાઓમાં ગુજરાતની બોર્ડર ટપ્યાં સિવાય લીધી. લોનાવાલા ખંડાલા અને આબુ ઉદયપુર સુધી લાંબા થવાને બદલે આ વખતે નવસારી બારડોલી વચ્ચે આવેલા ખડ ગામમાં ખળખળ વહેતી નદી પૂર્ણાના કાંઠે આવેલા સુરતી મિત્ર મુકેશભાઈના આંબાના બગીચા સાથેના ફાર્મ હાઉસમાં પ્રકૃતિની સંગાથે રહેવાની મજા માણી.

પંદેરક વીઘામાં પથરાયેલ આ ફાર્મ પૂર્ણા નદીની જોડાજોડ છે. બધી જ જરૂરી સગવડતાઓ ઉપલબ્ધ હોવા છતાં ત્યાંની સુંદરતા મેદાન મારી જાય છે. વહેતી નદીનો નિરંતર અવાજ બેકગ્રાઉન્ડ સંગીત સાથે ધ્યાનમાં સરી જવાની સરળતા કરી આપે છે. હાઇવેથી આ જગ્યા ખાસ્સી દૂર હોવાથી વાહનોનો અવાજ ત્યાં પહોંચતો નથી અને એટલે જ શાંતિ ક્યાંય ગોતવા જવી પડતી નથી. કુદરતના કુદરતી અવાજની પૂરતી હાજરીથી કશું ભેંકાર લાગતું નથી અને પક્ષીના કલરવ કે ગાય ભેંશ કુતરાના હાકલાઓથી વાતાવરણ જીવંત લાગે છે. કુદરતી રીતે જેવું આ જગત હોવું જોઈએ તેવું જ ત્યાં હજુ જળવાયું છે. 
ખડ નામના નાનકડા ગામડામાં પશુપાલન અને ખેતી જ મુખ્ય આજીવિકાના સ્ત્રોત છે. ફાસ્ટફૂડ કે હોટલ રેસ્ટોરન્ટ ત્યાં હજુ પહોંચ્યા નથી. ઘર માટે જરૂરી સાધન સામગ્રી થોડે દૂર રહેલા બીજા મોટા શહેરથી લઇ આવવાની એટલે હજુ ત્યાં બજાર નથી અને એટલે જ સ્ટીરીઓના અવાજ કે પાનમાવાના વ્યસન નથી. બધા જ પોતપોતાની રીતે પોતાના કામમાં પરોવાયેલા છે અને પોતાના પરિવાર સાથે પીશફૂલી રહે છે. નથી કોઈ દેખાદેખી કે નથી કોઈ સ્પર્ધા. ત્યાં આ ત્રણ દિવસ દરમિયાન કુદરતનું અફાટ સૌંદર્ય જોયું. આકાશમાં મંડરાયેલા વાદળો અને ધરતી પર છવાયેલાં વૃક્ષો વચ્ચે વરસાદની આવ જા સાથે ત્યાં બસ જાત સાથે જીવવાનો જામો પડી ગયો. 
ફાર્મ હાઉસમાં પણ પ્લાસ્ટિક પર પ્રતિબંધ અને જમવા બનાવવા માટે માટીના વાસણો અને ચુલાનો જ કરતો ઉપયોગ વાહ બોલાવી ગયો. કુદરતની વચ્ચે જઈને કુદરતને માન આપી, કુદરતની પ્રણાલીને ન ખોરવી ત્યાંની જેમ રહેવા જમવાની આ સરસ સિસ્ટમ સલામીને લાયક હતી. ત્યાં પૈસાના પ્રદર્શનને બદલે જરૂરિયાત મુજબના તમામ જલસા હતા. ગાયનું શેળકઢું દૂધ, તાજા ત્યાં જ ઊગેલાં શાકભાજી અને ચૂલાના તાપે તપેલો અને માટીના વાસણોમાં ચડેલો સરસ કુદરતી સ્વાદ અને સોડમ સાથેનો ખોરાક હતો. રોજની આ રૂટિન ફાસ્ટ લાઈફથી કટ થઇ ત્યાં કુદરત સાથે મેચ થઇ રહેવાની બહુ મજા આવી.

કુદરત પણ ક્યાં એકજેવી રહેવામાં માને છે અને તેથી જ પરિવર્તન તેનું મુખ્ય લક્ષણ ગણાય છે. અને એટલે જ વળતી વખતે કુદરતનું એક ઓર નયનરમ્ય રૂપથી વાપીના મિત્ર પંકજભાઈએ વાપીથી સાઇઠક કિલોમીટર દૂર લઇ જઈ પરિચિત કરાવ્યા. વાપી થી સેલવાસ થઈને દૂધની પહોંચાય. વરસાદથી ખીલી ગયેલો હીલી રસ્તો લોનાવાલા આબુની યાદ અપાવે. દમણગંગા નદીના વહેણ પરના મધુવન ડેમનું પાણી ભેગું થાય તે વાગચૌડા પોઇન્ટ પર બોટિંગ દરમિયાન ઈશ્વર ઠુંકડો લાગે. ચારેકોર પર્વત અને વચ્ચે આ પાણીની ઉપર તરતી નાનકડી હલેશા વાળી હોડીમાં બેઠા હોઈએ ત્યારે કોઈક નેવરલેન્ડમાં પહોંચી ગયાની અનુભૂતિ થયા વગર ન રહે.

શહેરથી આ જગ્યા બહુ દૂર ન હોવા છતાં ત્યાં અમારા સિવાય બીજા કોઈ જ ટુરિસ્ટ ન હોવાથી આશ્ચર્યની થવાની સાથે આ અફલાતૂન જગ્યા કૉમર્શલાઇજ઼થી બચી છે એનો આનંદ પણ થયો. આવી જગ્યાઓની જરૂર છે જ્યાં ભલે થોડી વાર, ત્યાં રહે ત્યાં સુધી માણસ, માણસ બનીને રહે છે. ત્યાં જેટલી વાર રહો એટલી વાર તમો કશું ખોટું ખરાબ વિચારી કે વર્તી નહિ શકો, તમને કુદરત એની બાહોપાશમાં લઇ લે છે, ત્યાંનું ચોમેર પથરાયેલું આ સૌંદર્ય જોઈને હીપટોનાઈઝ થઇ જવાય છે. કશા પ્રયત્ન વગર મૌન થઇ જવાય છે. 
ત્યાંથી હજી ઉપર જઈએ એટલે દાદરા નગર હવેલી વિસ્તારનું ગામ દૂધની આવે. ત્યાં વસાહત મોટી, બજાર મોટી પણ વાતાવરણ એવું જ સરસ. સરકારી ગેસ્ટહાઉસ અને એકાદ બે હોટલ પણ ખરી. બોટીંગથી બાજુમાં રહેલા ગામમાં આવનજાવન થાય. સમયને સાથ આપવાનો હોઈ ત્યાં બહુ રહી શકાયું નહિ. જન્માષ્ટમીની આ એકાદ વીકની રજાઓમાં આવી સરસ જગ્યાઓએ પહોચવા નક્શાઓ ફેંદતાં અને રસ્તાઓ ખૂંદતા કુલ 1570 કિલોમીટરનો સેલ્ફ ડરાઇવ પ્રવાસ એકદમ યાદગાર બની રહ્યો. 
આ લખાય છે ત્યારે પાછા હતા ત્યાં આવી ગયા છીએ પણ સાથે ઘણું જોયું, જાણ્યું, અનુભવ્યું તે લેતા આવ્યા છીએ. જાતથી થોડા વધુ નજીક આવ્યા અને કુદરતથી થોડા બધું પરિચિત થયા છીએ. કુદરતના આવા કોલ આવે ત્યારે ત્યાં પહોંચી જવાની હંમેશા ઉતાવળ રહેશે.

    

પોસ્ટ 8: કયાંક પહોંચવાની ઉતાવળ ન હોવાની શરતે.

(ફૂલછાબ - પંચામૃત - 16, સપ્ટેમ્બર, 2015)

જિંદગીથી દુર જવા નહી પરંતુ જિંદગીથી વધુ નજીક આવવા ફરવા જવું જરુરી છે. અને એટલે જ કયાંક પહોચવાની ઉતાવળ ન હોવાની શરતે ફરવા જઈએ ત્યારે કુદરતના નવા રૂપ અને કલ્ચરના નવા રંગ માણવાની મજા આવે. ફરવા જવાથી જિંદગીને અલગ રીતે જોવાતા થવાય છે, નવીનતા અને નવાઈ ઝીલાય છે, અનુભવ અને આશ્ચર્ય થાય છે, જિંદગીથી વધુ નજીક અવાય છે. ફરતા ફરતા અલગ અલગ જગ્યા, સંસ્કૃતી, રીવાજ, ખાનપાન, રહેણીકહેણી, વ્યવસાય, માન્યતા જોતા જાણતાં 'આવું ય હોય' અને 'આવું તે થોડું હોય' ની લાગણી થતી રહે છે. ત્યાનું કંઈક નવું જીવનમાં લેવું કે ઉતારવું ગમે છે તો ત્યાનું કંઈક નવું આપણાં જીવનમાં નથી એનો આનંદ પણ થાય છે. કંઈક જોઈ-જાણી વસવસો થાય તો કંઈકથી વાહ બોલાઈ જાય. 

sunset from Navgrah Temple

કુદરતના અમાપ અને અફાટ સોંદર્યને નિરાંતે ઉંડા શ્વાસ લઇ છાતીમાં ભરી લેવા લોનાવાલા - ખંડાલા પહોંચી જવાયું. આવનજાવનના કુલ બે હજાર કિલોમીટર ગાડી ચલાવી, લગભગ બે હજાર ફૂટની ઉંચાઈએ કુદરતને મળવા પહોચ્યાં. મુંબઈ અને પુનાથી નજીક આવેલું લોનાવાલા હિલ સ્ટેશન આમ તો ખુબ જાણીતું છે. અને હમણાં હમણાં તો ઇમેજિકા થીમ પાર્ક તેની નજીક હોવાથી લોકો માટે એ નાઈટ હોલ્ટ સ્ટેશન બની ગયું છે. અમને તો કુદરતની કુદરતી થ્રીલીંગ અને થીમમાં વધુ રસ હતો એટલે લોનાવાલામાં જ મુંબઈ-મુલુંડના બિલ્ડર મિત્ર મનોજ પટેલની રોયલ રેસીડન્સીના બંગલામાં ચાર પાંચ દિવસનો મુકામ રાખ્યો. ચારેકોર સહયાદ્રી પર્વતમાળા અને વાદળછાયા વાતાવરણથી શેર લોહી એમ ને એમ ચડે. લોનાવાલાનું નામ જ જેના પરથી પડેલ છે એવી બોદ્ધ સાધુ દ્વારા બંધાયેલી કારલા, ભજા, બેડસા જેવી ગુફાઓ આજુબાજુમાં આવેલી છે. કારલા કેવ્સ ટેકરી પર છે, ત્યાં પહોંચવા ગાડી પોણે સુધી જાય અને પા જેટલું અંતર પગથિયાથી ચડવાનું. આ ગુફાની બાજુમાં જ એકોવરી માતાનું મંદિર છે. જે ઠાકરે પરિવારના કુળદેવી માતા છે. બંને જગ્યા મજાની છે. કેવ્સની કોતરણી, શિલ્પકલા, બાંધકામ અને માતાજીના દર્શન માટે અહી સુધી ચડવું વસુલ છે. ત્યાંથી આખા લોનાવાલાનો બર્ડવ્યુ મળે છે. નીચે ઉતરી પુના તરફ જતા રોડને ક્રોસ કરી સામે જ જે રસ્તો જાય તે ભજા ગુફા થઈને લોહ્ગઢ કિલ્લા સુધી લઇ જાય છે. દશેક કિલોમીટરના કરાર અને વળાંક વાળા ટેકરી પર ચડતા રસ્તા પર ધ્યાન અને કાળજીથી ગાડી ચલાવી રીયલ રાઈડની થ્રિલથી વધી ગયેલા ધબકારા ત્યાં પહોંચીએ ત્યારે ફરતીકોર પથરાયેલી અદ્ભૂત વેલીના નજારાથી ચુકી જ જાય. પાછળથી નીચે ઉતરતી વખતે આવતા નવગ્રહ મંદિર જેવા સરસ પોઈન્ટ પરથી બીજે ક્યાંક પહોચવાની બહુ ઉતાવળ ન કરાય. 

karla cave

લોનાવાલાથી થોડા કિલોમીટરના અંતરે ખપોલી આવે. ત્યાં જતી વખતે વચ્ચે વહેલી સવારે ખંડાલાનું સોંદર્ય માણતા જવું. આ રોડ પર જ એક જગ્યાએ ઉપરથી નેશનલ હાઇવે, એક્સપ્રેસ વે અને ટ્રેઈનનો ટ્રેક ત્રણેય એકસાથે દેખાય તેમજ ટનલમાંથી પસાર થતા રસ્તાઓ પણ વચ્ચે વચ્ચે આવે ત્યારે આટલી ઉંચાઈએ, આવી જગ્યાએ, આટલા સરસ રસ્તા માટે ટ્રાન્સપોર્ટ ટેકનોલોજી અને એન્જીન્યરીંગ માટે ગર્વ થાય. ખપોલીમાં ગગનગીરી આશ્રમ જવા જેવું. રવિવાર સિવાય દરરોજ ટાટા પાવર પ્લાન્ટ પોતાના ટર્બાઇન ફેરવવા છોડતો પાણીનો પ્રવાહ આ આશ્રમમાંથી પસાર કરાય છે. ત્યાંથી એવી રીતે આ પાણીનો પ્રવાહ જોરદાર વહે કે આશ્રમની અંદર બનાવેલા ઘાટ પાસે ગંગા જેવું વાતાવરણ ઉભું થાય. આ વહેણનો અવાજ આશ્રમની આધ્યાત્મિક અનુભૂતિમાં વધારો કરે. ખપોલીમાં જ ટાટા પાવર કૉલોનીમાં રહેતા સંબંધી મીરા-શ્યામની જન્માષ્ટમી નિમિતે મહેમાનગતિ માણી તેમજ લોનાવાલાના ટાટા પાવર હસ્તગત વાલવાન ડેમ અને ગાર્ડન માટે મંજુરી લેવડાવી. લોનાવાલામાં જ આવેલ આ ડેમનું બાંધકામ ઓગણીશો અગિયાર થી સોળ વચ્ચે થયું. આ ડેમની માલિકી ટાટા પાવર કંપની પાસે છે બાજુમાં જ બહેતરીન બોટોનીક્લ ગાર્ડન વિકસાવેલ છે. ખુબ જ મોટા એરિયામાં તરહ તરહના ફૂલછોડ અને અન્ય ઝાડથી શોભતો આ બગીચો જોવો એ એક લ્હાવો છે પરંતુ આ બંનેમાં કંપનીની પરમિશન વગર પ્રવેશ અપાતો નથી.    

way to tunnel

Three in One - No Need to Explain.

લોનાવલાની નજીક આવેલ લાયન પોઈન્ટ લગભગ બધા જ જોવા જાય. પણ ત્યાં બહુ વહેલી સવારે પહોંચાય તો જલસો પડી જાય. ત્યાં ધુમ્મસ અને વાદળાઓથી ઢંકાયેલ ખીણ એક નવું જમીન સમથળ આકાશ રચે છે. જયારે ફોગ ઘટે ત્યારે ઊંડી ખીણના વ્યુ સાથે જ વાહ બોલાય જાય. આશ્ચર્ય તો એ છે કે આ પોઈન્ટ પર દર શનિવારની રાત્રે દોઢ થી પાંચ પુના અને મુંબઈથી કોર્પોરેટ યંગ જનરેશન નાઈટ લાઈફ એન્જોય કરવા એકઠા થાય છે. અમને તો અચાનક જ આ સૌની મ્યુઝીક મસ્તીની મજા જોવાનો લ્હાવો મળી ગયો. કોઈ ગીટાર વગાડે છે તો કોઈ ગાય છે તો કોઈ વળી નાચે છે. ચા કોફી સાથે ત્યાં મળતા કોર્ન પકોડાની લહેજત લીધા વિના ફેરો ફોગટ સમજવો. લોનાવાલા કે ખંડાલાની એકાદ સવારે કાંદા ભજજી તો એકાદ સાંજે પાઉં ઉસળ જરૂર ટેસ્ટ કરવા. ગોલ્ડનના વડાપાઉં અને મનશક્તિના મિસળ વગર પાછું ન અવાય. એકાદ વાર ભરપેટ પંજાબી ખાવું હોય તો સન્ની ધાબા ધ બેસ્ટ. લોનાવાલાની બજારમાં ચીકી અને ચીકન ચારેકોર દેખાશે. ઓરીજીનલ મગનલાલની ચીકી કે ત્યાંની માવાની મીઠાઈ ફજી લેવા શહેરની અંદર આવેલી મગનલાલની મુખ્ય દુકાને જવું. ત્યાંની ફેવરીટ આંબલી પીપર અને જેલી ચોકલેટ જાય ત્યારે જ લઈને આવીએ ત્યાં સુધી ચૂસતાં રહેવાય. ઉતારા માટે નારાયણી ધામ ઉતમ. લોકેશન સરસ અને રહેવાની સાથે જમવાની પણ સગવડ હોવાથી એટલી હડીયાપટ્ટી ઓછી થાય. લોનાવાલા ઘરની ગાડી લઈને જવાનો અનુભવ ભલામણ કરવા જેવો રહ્યો. થોડું હાંકવામાં ધ્યાન અને નિરાંત રાખવી પડે પણ આજુબાજુ જવા આવવા પોતાની કાર હોય તો સમય અને પૈસા બંને બચે.

ચારેકોર હરિયાળી હિલ્સ અને કુદરતી સૌન્દર્યનો આનંદ મળે તો નજીકના ગામડાઓની બદતર સ્થિતિ જોઈ દુખ પણ થાય. વાંકાચુંકા હાઇવે પર નીકળતા બાઈકર્સને જોઈ બાઈકને કિક મારવાની ચાનક ચડે તો ખાવાં માટે વેચાતી જીવતી ચંદનઘો જોઈને ચીડ પણ ચડે. રૂટીનમાંથી બહાર નીકળી આવી જગ્યાએ જતા નવા પ્રદેશ, પ્રજા, પ્રણાલીને જોતા ઘણું શીખવા માણવા જાણવા મળે. તનમનને નવું વાતાવરણ તો જીભને નવો ટેસ્ટ મળે. કુદરતની કરામત અને ટેકનોલોજીની કલાકારી જોવા અનુભવવા મળે. અલગ અંદાજથી જીવાતી જિંદગી જોવા મળે અને આથી જ અવનવા અનુભવના આધારે જાતની જીંદગી પ્રત્યે વધારે પ્રેમ થાય. વિચારજો. 

bikers on the way

price Rs.500

પોસ્ટ 7: કાં'ક હોય તો જ કાં'ક આવે

(ફૂલછાબ - પંચામૃત - 26 ઓગસ્ટ, 2015)

જે એસએલઆર તરીકે ઓળખાય એ મોટો અને લાંબો કેમેરો હાથમાં લેવાનું બહુ બન્યું નહોતું પરંતુ સુરતના દ્રષ્ટિકોણ ગ્રુપથી ફેસબુકના માધ્યમથી પરિચિત હતો. અને એથી જ તેના ફાઉન્ડર મેમ્બર સૌરભ દેસાઈને નામ અને કામ થી જાણતો. તેના પાર્ટનર અને મિત્ર અંકિત માવચીને પણ આ જ રીતે, આ જ કારણે ફક્ત એક મારા પક્ષેથી ઓળખતો. બંને ફોટા પોસ્ટ કરે તે જોવાની મજા પડે. ધીમે ધીમે રસ કેળવાયો. શરૂઆતમાં બંનેમાંથી અંકિતના ફોટા એટલે જોવા વધુ ગમતા કે તે ફોટા સાથે કેપ્શન એટલું સરસ મુકે કે વાહ બોલાય જાય. તેને પોતાના ફોટાને આપેલા ચોટડુક ચબરાકીયાથી તેના ફોટા જોવા બહુ જ ગમે. ફોટા સાથે એકદમ રીલેટેડ અને શબ્દોની જબરદસ્ત પસંદગી. ફોટા વિષે બહુ ટેકનીકલ સમજ નહોતી પરંતુ થોડીઘણી એસ્થેટીક સેન્સને આધારે ફોટા જોવાની મજા આવતી. સૌરભના ફોટા વાઈલ્ડ લાઈફને લગતાં હોય એટલે ધીમે ધીમે કુદરતના અલગ અલગ રંગરૂપ તેમના ફોટા દ્વારા જોવાની શરૂઆત થઇ. અલગ અલગ જગ્યાએ, અલગ અલગ સમયે, અલગ અલગ એંગલથી કુદરતના અવનવા નજારા જોવાની સમજ અને દષ્ટિ ધીરે ધીરે આવવા લાગી. ફેસબુક અને તેમની સાઈટ પર તે બંનેએ મુકેલા પોતાના કામને જિજ્ઞાશાપૂર્વક જોવાની ટેવ પડી. પછી તો બીજા ફોટોગ્રાફરના ફોટા જોવાની પણ શરૂઆત થઇ. સુરતના જ આ દ્રષ્ટિકોણ ગ્રુપ સાથે સંકળાયેલા ડો. ભાવિન પટેલ સાથે પણ કેમેરા અને અન્ય ફોટા વિષયક વાતો થઇ. 

group photo with Saurabh Desai

દ્રષ્ટિકોણ દર રવિવારે સુરતમાં ફોટોવોકનું આયોજન કરે, જેમાં સૌ પોતપોતાના કેમેરા લઇ અલગ અલગ જગ્યાએ ફોટા પાડવા જાય. ફેસબુક પર મન્થલી કોન્ટેસ્ટ રાખે જ્યાં તે ગ્રુપના સૌ પોતપોતાના પાડેલા ફોટા થીમ અનુસાર પોસ્ટ કરે. જોવાની અને જાણવાની મજા આવે. એનાથી પ્રેરાયને રાજકોટમાં પણ થોડા અંગત મિત્રો સાથે મળી રવિવારે ફોટોવોક શરુ કરી. ફોટોગ્રાફીની સાથે સાથે જ્યાં રહીએ છીએ ત્યાંની જ ખુબ જ સરસ પરંતુ હજુ સુધી અજાણી જગ્યાઓ જાણીતી અને માનીતી બની. રાજકોટ આજુબાજુની સરસ કુદરતી અને પ્રકૃતિમય જગ્યાઓ જોવા મળતી થઇ. હવે જ્યાં પ્રકૃતિ હોય ત્યાં પંખી તો હોય જ. કેમેરામાં આ પક્ષીઓને કેદ કરવાનાં રવાડે ચડાયું અને સાથે રહેલા ડો. સુનીલ મોટેરીયા જેવા સુપર્બ બર્ડ વોચર પાસેથી પહેલીવાર પક્ષીને જોતા, જાણતા, સમજતા, ઓળખતા આવડ્યું તેમજ પક્ષીને નિરાંતે નિહાળી તેની અદા, કલર, ટેવ, અવાજ અને સુંદરતાને માણવાનું ચાલું થયું. કુદરતને ખુબ જ નજીકથી જોવાનું, જાણવાનું, માણવાનું શરુ થયું. આમ વહેલી સવારે ઇશ્વરિયા પાર્ક જવાનું થયું અને ત્યાં મિત્રો અતુલ કાલરીયા, મનોજ ફીણાવાને ગોલ્ફ રમતા જોયા અને વળી પાછું કંઈક નવીન એટલે કે ગોલ્ફની સમજ મળી અને ગોલ્ફ સ્ટીક પર હાથ અજમાવવાનું શરુ કર્યું. કેમેરામાં ફોટા પડે કે ના પડે પણ દિલોદિમાગમાં આ કુદરતના રંગરૂપ કેપ્ચર થવા લાગ્યાં. પ્રકૃતિના સોંદર્યની સમજ આવી, ફરી ફરી તેને માણવાની ભૂખ જાગી. ત્યાં જ રાજકોટમાં સૌરભ દેસાઈનો એક દિવસનો ફોટોગ્રાફી વર્કશોપ ગોઠવાયો. જેને હજુ સુધી તેના ફોટાઓથી જ જાણતો હતો તેને રૂબરૂ મળવાનું, સાંભળવાનું થશે તેનો ઉત્સાહ સમાતો નહોતો. આખો દિવસ તેના ફોટાઓ, ફોટો ટુર, થયેલા અનુભવો, ટેકનીકલ માહિતી અને ફિલ્ડ પર તેમનું માર્ગદર્શન યાદગાર રહ્યાં. પેશન અને સ્કીલનું જોરદાર કોમ્બીનેશન તેમના વ્યક્તિત્વમાં અનુભવાયું. તે વર્કશોપમાં તેમને પાડેલા ગીરનાં સિંહના ફોટા જોયા અને ગીરના તેમના અનુભવો સાંભળ્યા. સાથે રહેલા બીજા મિત્રોએ પણ ગીરના સરસ અનુભવો પર્સનલી શેર કર્યા. વનરાજના અનોખા અંદાજની વાતો થઇ. નેચર લવર અને વર્કશોપના આયોજક ધૈવત હાથી પાસેથી ગીરની ઘણી અજાણી વાતો જાણવા મળી અને ગીર જવાનું મનોમન નક્કી થયું. વાંચનના શોખથી ધ્રુવ ભટ્ટનું નામ અજાણ્યું નહોતું ત્યારે ધૈવતે ધ્રુવ ભટ્ટની ગીર પર લખાયેલી અકુપાર નોવેલ વાંચી જવા ભલામણ કરી. ઉપરોક્ત બનેલા બનાવોથી બનેલા પિંડમાં અકુપારે જીવ પુરવાનું કામ કર્યું. 

with Dhruv Bhatt 

વાંચીને જે કલ્પના બની તેને હકીકતમાં ફેરવવા મિત્ર પ્રયાગ પટેલ સાથે ગીર ગયા. પહેલી વાર ખુલી જીપમાં બેસી સાચુકલાં જંગલમાં ફર્યા. અત્યાર સુધી ઝૂના પાંજરામાં કે ટીવીના પડદે જોયેલા ઘણા જીવોને સગી આંખે મુક્તપણે પોતાના અંદાજથી વિહરતા જોયા. આખા'ય શરીરમાં ઝણઝણાટી વ્યાપી ગઈ, અફલાતુન અનુભવ થયો. આ અનુભવ બાદ ફરીથી અકુપારને ઘૂંટડે ઘૂંટડે પીધી. કુદરત હજુ વધારે મહેરબાન થવાની બાકી હતી અને એટલે જ એમની મહેરબાની રૂપે રાજકોટમાં અદિતિ દેસાઈએ દિગ્દર્શન કરેલું અકુપાર પર તૈયાર થયેલું નાટક અકુપાર જોવા જવાનું થયું. ઓવારી જવાયું અને બોલી જવાયું ખમ્માં ગઈરને. નસીબની બલિહારી એવી કે તે જ શો માં અકુપારના લેખક ધ્રુવ ભટ્ટ મળ્યાં, વાતો થઇ. અકુપારની સાંસાઈનું બહેતરીન પાત્ર ભજવનાર જાણીતી આરજે દેવકી અને નાયકનું પાત્ર ભજવનાર પ્રસિદ્ધ અભિનય બેન્કરને પણ મળવાનું થયું અને તે બંનેથી પરિચિત થવાયું. અને પછી તો અભિનયના અભિનય વાળું વેલકમ જીંદગી નાટક જોઈ સૌમ્ય જોશીનો પણ પરિચય થયો. અકુપારના પગલે ધ્રુવ ભટ્ટના બીજા પુસ્તકો વાંચ્યા. પ્રકૃતિનું સૌન્દર્ય ધ્રુવદાદાની કલમે જોરદાર ખીલે છે અને દાદાના શબ્દો અને શૈલી કુદરતનો અલૌકિક અને આધ્યાત્મિક અનુભવ કરાવે છે. આપણી અને પ્રકૃતિ વચ્ચે કંઈક કનેક્શન છે તેવું તેને વાંચતા અનુભવાય છે. 

with Devaki

with Abhinay

તો થોડા સમય પહેલા જ પાછો એક ફોટોગ્રાફી વર્કશોપ અટેન્ડ કરવાનું થયું જેમાં સુરતના જ બહેતરીન કપલ નેહા અને ચિતરંજન દેસાઈના ફોટોગ્રાફીના અનુભવ, આવડત જાણતી વખતે આ કપલના દેશ પરદેશ ફરવાના શોખથી ઈમ્પ્રેસ થઇ જવાયું. જાત જાતની જગ્યાઓને એક્સ્પ્લોર કરી ફોટોગ્રાફી કરનાર આ કપલની લવલી લાઈફની ઈર્ષા થઇ આવી. રાતના ત્રણ વાગ્યે રાજકોટની ભાગોળે ખીરસરાની વીડીએ લઇ જઈ ચિતરંજન દેસાઈએ નાઈટ સ્કાય ફોટોગ્રાફી વિષે લાઇવ ડેમો કરાવ્યો. ફરીથી કુદરતનું એક બીજું પરિમાણ સામે આવ્યું. અમાસના કાળા ડીબાંગ આકાશમાં નાચતા તારાઓ અને પહેલીવાર નરી આંખે મિલ્કી વે જોઈ જલસો પડી ગયો. આપણી આજુબાજુ જ આવું કેટલુંય છે પણ આપણે તેના તરફ એક નજર પણ નાખી હોતી નથી એવી ગિલ્ટી પણ ફિલ થઇ.

with Neha & Chitranjan Desai

હાલમાં પગમાં ફેકચર થયું હોવાથી થતાં ધરાર આરામ વખતે મુકેશ મોદીનું ધ્રુવ ભટ્ટની કથાઓનું રસદર્શન કરાવતું પુસ્તક યાત્રા ભીતરની વાંચતી વખતે આ લેખની શરૂઆતથી બનેલા એક પછી એક બનાવોના ટપકાઓને જોડતા જોડતા એક અનેરા અનુભવનો આકાર બની ગયો. કશુંક થવા કે સમજાવવા જ કશુંક થાય. ક્યાંક લઇ જવા ક્યાંકથી શરૂઆત થાય. એક પછી એક ઘટતી ઘટનાઓના અનુસંધાન જોડતા જાય. કેટકેટલા વિષયો, વ્યક્તિઓ, જગ્યાઓ, બાબતોના મુકામથી સફર મજેદાર બનતી જાય. જીંદગીમાં સમયે સમયે થતા અનુભવો કે મળતા માણસો એક યા બીજી રીતે કોઈક બીજા અનુભવ કે માણસ સુધી પહોચાડવાની કડી સાબિત થતી હોય છે. કંઈક સુધી લઇ જવા કોઈક મળતું હોય કે કંઈક થતું હોય એવું લાગે છે. દરેક ઘટના, વ્યક્તિ કે અનુભવ કોઈક બીજી નવી ઘટના, વ્યક્તિ કે અનુભવ તરફ આંગળી ચીંધે છે કે દોરી જાય છે. અને આમ ને આમ ટપકાંઓ જોડાતાં રહી અનોખા, અવનવા અને અફલાતુન આકારો બને છે. અકુપારનું જ વિક્રમ ભરથરીના મુખે મુકાયેલ એક વાક્ય અહી બંધબેસતું લાગે; કાં'ક હોય તો જ કાં'ક આવે. વિચારજો.                        

પોસ્ટ 6: અલગ છે પણ ગલત નથી

(ફૂલછાબ - પંચામૃત - 27 મે, 2015)

આ દુનિયામાં સૌ કોઈ પોતપોતાની રીતે અલગ છે, યુનિક છે. એકને કંઈક ગમે છે તો બીજાને બીજું. એકનો શોખ, રસ, માન્યતા, અગ્રતા અને લાયકાત કે કેપેસીટી બીજાથી અલગ જ હોવાના. હું જે માનું છું તેવું કદાચ બીજો માનતો ન પણ હોય. બધા જ પોતપોતાની સમજણ મુજબ વિચારે છે અને કદાચ પોતપોતાની રીતે બધા જ સાચા છે. ઘણા બીજામાંથી શીખે છે તો ઘણા બીજાને વખોડે છે. ઘણા જાતે વિચારે છે તો ઘણા બીજાના વિચારને અનુસરે છે. ઘણા પોતાને જ સાચા માને છે તો ઘણા બીજાને જ સાચાં માને છે અને ઘણા બીજાને પણ સાચાં માને છે. કોઈ સાદગીમાં માને તો કોઈ લકઝરીમાં. કોઈને દેખાડવું ગમે તો કોઈને સંતાડવું. ઘણા ન હોય તોય બતાવે અને ઘણા હોય તોય ન બતાવે. કોઈ ફલેટમાં રહે તો કોઈ ટેનામેન્ટમાં. કોઈ બ્રાન્ડેડ પહેરે તો કોઈ ગુજરીના. કોઈને વધારે ખર્ચો કરીને આનંદ આવે તો કોઈને ઓછામાં ઓછો ખર્ચો કરે તો આનંદ આવે. કોઈને નોકરી ગમે, કોઈને ધંધો. કોઈ રિસ્ક લે તો કોઈ સેફટીનું વિચારે. અહી સૌ અલગ છે પણ ગલત નથી. કોઈ એક બીજા જેવું નથી. તો પછી બીજા જેવું થવાનો કે બીજા આપણા જેવા થાય એવો આગ્રહ રાખવાનો હોય જ નહિ. 

સૌ કોઈ પોતપોતાની જીંદગી પોતાની વિચારસરણી અને સમજણ મુજબ જીવે છે અને તેનું સારું કે નરસું પરિણામ પણ પોતે જ ભોગવે છે. હું હું છું. તે તે છે. બંનેને પોતપોતાના સંજોગો, સમય, પરિસ્થિતિ, પસંદગી, ગમો-અણગમો, બજેટ, આયોજન, અગ્રતા હોય છે. હું જેવો છું તેવા સૌ થાય કે સૌ છે તેવા મારા થવું એ જરૂરી નથી અને શક્ય પણ નથી. કોઈ પરફેક્ટ નથી. સૌ કોઈ પોતપોતાની તાકાત અને મર્યાદા સાથે જીવે છે. એક આમાં માહિર તો બીજો બીજામાં. તકલીફ એ છે કે આપણે બીજા જેવું જીવવાની કોશિશમાં આપણા જેવું જીવવાનું ભૂલી જઈએ છીએ. બીજાનું ઉછીનું જીવવા કરતા આપણે આપણા જેવું જીવાય. 

મજા, આનંદ, ખુશી, સુખની વ્યાખ્યા સૌ કોઈની જુદી જુદી હોય. કોઈકને ફરવામાં મજા આવે તો કોઈકને આરામ કરવામાં. એકને મુવી જોવામાં આનંદ આવે તો બીજાને મેચમાં. કોઈની ખુશી બહુ કામ કરવામાં છે તો કોઈકને નવરાં રહેવામાં. કોઈક ઓછામાં પણ ખુબ ખુશ હોય તો કોઈક ઘણામાં પણ ના હોય. સૌ પોતપોતાની જરૂરિયાત મુજબ જીવન જીવે છે ત્યારે એને આમ ન કરવું જોઈએ કે એને આમ જ કરવું જોઈએ એવું માનવું ખોટું છે. આપણને ગમે છે તે બીજાને ન પણ ગમે અને બીજાને ગમે છે તે આપણે ગમાડવું જરૂરી પણ નથી. જરૂરી છે એકબીજાની જિંદગીને માન આપવાની. એકબીજાની પસંદગી કે પ્રાયોરીટીને રીસ્પેક્ટ આપવાની. એ એની જીંદગી છે જેના પર એનો હક છે. એ જીવે છે, જીતે છે, હારે છે, સમજે છે, સહન કરે છે, આનંદ કરે છે, ભોગવે છે, વાપરે છે, બચાવે છે, કોઈએ બીજા કહે કે કરે તેમ કરવું જરાય જરૂરી નથી. હા, બીજા પાસેથી માર્ગદર્શન લેવાય, સલાહ લેવાય, બીજાની ભૂલમાંથી શીખાય, બીજાની સારી વાત સ્વીકારાય પરંતુ જાત માટે નિર્ણય લેતી વખતે આપણને સારું અને સાચું લાગે તે જ કરાય અને ખાસ, બીજાને જેવું અને જે ગમતું હોય તે કરવા દેવાય.      

ઘણાને પોતાની કરતાં બીજાની જીંદગીમાં વધુ રસ હોય છે. આપણે શું કરવું કે કરીએ છીએ એના બદલે બીજા શું કરે છે કે બીજાને શું કરવું જોઈએ એવી બાબતોમાં જ આપણે સૌ રચ્યાંપચ્યાં રહેતા હોઈએ છીએ. બીજાને સળી કરાય નહિ અને બીજાની સળીથી ગરમ થવાય નહિ. ઘણાંને પોતાની વાત મનાવવાનો બહુ શોખ હોય. બીજાની વાત સંભળાય, યોગ્ય ન લાગે તો દલીલ ન કરાય, સારું લાગે તે લેવાય અને તેમનો આભાર માની અમલ તો આપણી રીતે અને આપણને ગમે તેમ જ કરાય. જરૂર જણાય ત્યારે યોગ્યને પુછાય કે કોઈ પૂછે ત્યારે કહેવાય, પણ કીધું છે તે માને જ તેવી અરસપરસ અપેક્ષા કે આગ્રહ ન રખાય. ચંચુપાત કે પંચાતમાં સમય - શક્તિ ના બગાડાય. બીજાની ઈર્ષા કે અદેખાઈ ને બદલે ખુદની ઈચ્છા અને આનંદને પ્રાધાન્ય અપાય. સૌને પોતપોતાની આ સરસ મજાની જીંદગી પોતપોતાની રીતે જીવવાનો હક છે અને એમાં જ મજા છે. વિચારજો.   

પોસ્ટ 5: આઈ લવ મી

(ફૂલછાબ - પંચામૃત - 21 જાન્યુઆરી, 2015)

મોટેભાગે આપણે બીજાને ચાહવામાં કે બીજા આપણને ચાહે તે માટેના પ્રયત્નોમાં રચ્યાપચ્યા રહેતા હોઈએ છીએ. બીજાને ખોટું ન લાગે કે આપણાથી એને ખરાબ ન લાગે માટે ઘણીવાર આપણે એમને અનુકુળ થવા અધીરા બનીએ છીએ. આપણી ઈચ્છા કે મજા યોગ્ય હોવા છતાં બીજાને એ ગમતી નથી એટલે આપણે એ ટાળીએ છીએ. પરિવારજનો, મિત્રો, સગા-સંબધીઓ કે સમાજ વગેરેના ગમા - અણગમા વિષે બહુ બધું વિચારતી વખતે આપણે ખુદના ગમા - અણગમા પ્રત્યે આંખ આડા કાન કરીએ છીએ. આપણા માટે ખુબજ મહત્વની કે વ્હાલી વ્યક્તિ તેને જે ગમતું હોય તેવું તે કરે એમાં આપણો વાંધો ન હોવો જરૂરી છે પરંતુ આપણે કૈક ગમતું કરીએ ત્યારે દરવખતે તે વ્હાલી વ્યક્તિના વલણ કે વાતને વિચારવી  જરૂરી ન પણ હોઈ શકે. અલગ અલગ વ્યક્તિના કોઈપણ એક બાબત પ્રત્યેના વ્યુપોઈન્ટ અલગ અલગ હોઈ શકે એવું આપણે સૌ સ્વીકારીએ છીએ ત્યારે કદાચ આપણને  જે ગમે છે તે રીતે વર્તવામાં કે જીવવામાં બીજાની બહુ બધી સ્વીકૃતિની જરૂર જણાતી નથી. છતાં આપણે એમને પ્રેમ કરીએ છીએ એટલે અથવા તો આપણને એ પ્રેમ કરે છે એટલે આપણે એમની સાથે અનુકુળ થવા આપણી જાતને પ્રેમ કરવાનું માંડી વાળીએ છીએ. 

હદ તો ત્યારે થાય જયારે આ જે હું કરીશ તે તેને નહિ ગમે એવું આપણે ફક્ત શંકા કે અંગત માન્યતાથી માની લઈએ છીએ એટલે કે બીજાને તમારા એ વર્તન કે પવૃત્તિથી કોઈ વાંધો કે વિરોધ જ ન હોય છતાં કેવું લાગશે, શું કહેશે, ખરાબ કે દુઃખ લાગશે વગેરે બાબતોમાં આપણે અટવાતા હોઈએ. ધીમે ધીમે આવા આપણી જાત સાથે કરેલા સમાધાનો નિરાશા કે દુઃખ આપતા હોય છે. કદાચ આવું કરતા કરતા આપણે પણ બીજા પાસેથી આપણી વાત કે વર્તન સાથે અનુકુળ થવાની અપેક્ષા રાખતા થઇ જશું અને આપણે એમને અનુકુળ થઈએ છીએ એવું જતાવવાનું કે જણાવવાનું શરુ કરીશું. બસ જેમ આપણે મનગમતું ન કરી શકવાથી થાક્શું એમ જ એ આપણી આવી અપેક્ષા કે ટોણાથી કંટાળશે અને થાકશે. આના કરતા તો બીજા વિષે બહુ બધું ન વિચારીને આપણને મનગમતું - યોગ્ય લાગતું કરીએ. અહી એકબીજાને સાથ સહકાર ન આપવાની કે જરૂર જણાય ત્યારે યોગ્ય રીતે એકબીજાને અનુકુળ ન થવાની જરાય વાત નથી, મુદ્દો એ છે કે મને ગમતું બીજાને કદાચ ગમશે નહિ એવું માનીને એ ન કરવું જરૂરી નથી.

આપણને મળેલી આ એક જીંદગીમાં આપણે આપણી સમજ, જ્ઞાન, શોખ, પ્રાયોરીટી, પરિસ્થિતિ અને સંજોગ મુજબ ગમતી મજા અને યોગ્ય આનંદ કરતા હોઈએ ત્યારે દરવખતે બીજાના વખાણ કે સ્વીકારની ચિંતા છોડી; કેવું લાગશે ને બદલે ખુદને કેવું લાગે છે તેના પર ધ્યાન આપવું વધારે જરૂરી લાગે છે. આઈ લવ યુ કહેવામાં અને સાંભળવામાં આપડે એટલા બીઝી થઇ ગયા છીએ કે ખુદને હળવેકથી કયારેક આઈ લવ મી કહેવાનું ચુકી જઈએ છીએ. જાતે કરેલી મહેનત કે સંઘર્ષ અને દિલો-દિમાગથી લીધેલા નિર્ણયો બાદ મળેલી સફળતા કે સિદ્ધિ જેટલી અને જેવી હોય તો’ય આપણી છે. આ માટે જાતે પીઠને થપથપાવવી જોઈએ. બીજા આપણી સિદ્ધિ કે સારી બાબતો માટે પ્રાઉડ કરે કે ના કરે આપણે ખુદે તો તેનું પ્રાઉડ લેવું જ જોઈએ. કદાચ ક્યારેક માનવસહજ સ્વભાવથી ભૂલ પણ થાય તો તેને સમજી-સુધારી તેનું ગિલ્ટ ફિલ ન કરી, જરુરુ જણાય ત્યારે માફી માગી લઇ, જાતને કોશવા કે સજા કરવાને બદલે ભૂલમાંથી શીખી, ફરી ઉભા થઇ નવી શરૂઆત કરી જાતને સુધરવા - બદલવા - વિકસવા જાતે પ્રોત્સાહન આપવું પડે. બીકથી બધું છોડી દેવાને બદલે જાતને ‘હશે હાલ હવે ધ્યાન રાખીશું’ કહી મોટીવેટ કરવી પડે. સફળતાના માપદંડ સૌ માટે સરખા ન હોય. વ્યસન ન હોવું, પુરતી મહેનત કરવી, કોઈનું ખરાબ ન વિચારવું, નીતિથી રહેવું, ખોટા ખર્ચા ન કરવા વગેરે સામાન્ય લાગતી ઘણી યોગ્ય બાબતોને આધારે પણ જાતને શાબાશી આપવાની ટેવ પાડવી જરૂરી છે. આપડે જે કરીએ છીએ કે કરવું છે તે સાચું અને સારું હોય તેમજ તેનાથી આત્મસંતોષ હોય તો જાતને અન્ડર એસ્ટીમેટ કરવાનું છોડી જે પણ સારું કરીએ છીએ તે માટે ખુશ થઇ, ગર્વ લઇ આત્મવિશ્વાશમાં વધારો કરતા રહેવું જોઈએ. નાનું કે ઓછું તોય સારું અને મારું ની ભાવના સાથે અન્યોની સરખામણી કે સ્વીકૃતિ ને બદલે સંતોષ અને સુખને આધારે જાત સાથે પ્રેમમાં પડવાનો આનંદ અનેરો હોય છે. વિચારજો.