પોસ્ટ 29 : વીવીપી સંભારણા - ટોક ટુગેધર 2.0 - ઇન્સ્ટા લાઈવ

અઢી દાયકાના ટીચીંગ પ્રોફેશનમાંથી એક આખો દાયકો વીવીપીમાં કામ કરવાની, ભણાવવાની બહુ મજા આવેલી. 

દિલોદિમાગથી ક્લાસરૂમમાં કામ કરેલું. જ્ઞાન અને સમજને રીતસર સ્ટુડન્ટસ સામે નીચોવી નાખેલી. અને, આ નિષ્કામ કર્મના ફળ સ્વરૂપે, ત્યાંના વિદ્યાર્થીઓનો અનહદ અને અઢળક પ્રેમ પામ્યો છું. 

ત્યાં મેં શિક્ષણના અવનવા પ્રયોગો કરેલા, મને નહિ, સામે વાળાને ગમે, સમજાય એ રીતે સમજાવવાના - ભણાવવાના પ્રયત્નો આદરેલા. વિષયની સાથોસાથ જિંદગીમાં આવતી પરીક્ષાઓમાં પણ એ સારો દેખાવ કરે એ માટે સમજપૂર્વક કોશિશ કરેલી.

એક્સપિયરન્સયલ લર્નિગને સામે રાખી કલાસરૂમ પ્રેઝન્ટેશનનો ખ્યાલ ત્યાં પહેલી વાર મેં શરુ કરેલો. ઘર કરી ગયેલી સ્પૂનફીડીગની ટેવને કારણે, બધાને તકલીફ પડતી. પણ આપણો ઈરાદો શુભ હતો એટલે લાભ બધાને થયો. 

ચોપડીને બે પૂંઠા વચ્ચેની વાતો સિવાય પણ આપણી આજુબાજુ, ચારેબાજુ શીખવા જેવું, જાણવા જેવું, માણવા જેવું ઘણું છે એની એ સૌને પ્રતીતિ કરાવી.

મૂળ મારે જે કરવું હતું તે હું ત્યાં કરી શક્યો...
મેં એ સૌને જાતે શીખતાં શીખવાડી દીધું ! 

ટોક ટુગેધરના ઇન્સ્ટા લાઈવ સેશનમાં એ સુવર્ણ કાર્યકાળને યાદ કરવાની મજા આવી. આપ પણ એ વખતે મારા આ અનુભવોનો એક ભાગ હતા ! તો આ લિંક આપના માટે જ છે. જોજો. https://youtu.be/InK3lLvtSgo

પોસ્ટ 28 : વ્રજ વિહાર

વ્રજ ગયેલો. પાંચ અને છ ડીસેમ્બર-૨૦૧૯,

બે દિવસ. 

પહેલા દીવસે સવારે ગોકુળ અને 

સાંજે વૃંદાવન 

અને બીજા દિવસે સવારે ગીરીરાજજી 

અને સાંજે યમુનાજી. 

જતી વખતે શ્રધ્ધા કરતાં જિજ્ઞાશા વધુ હતી,
જયારે વળતી વખતે શ્રધ્ધા બળવાન થઇ ગયેલી. 

ગોકુળમાં ફરતી વખતે બાળપણમાં વાંચેલી કાન્હાની કહાનીઓ સરસ કનેક્ટ થઇ, તો વૃંદાવનમાં રાધાના પ્રેમ પદારથને માણ્યો. ગોકુળની વાંકીચુકી સાંકળી ગલીઓમાં ચાલતી વખતે અલગ જ અનુભવ થયો, કાન્હાંના જન્મ વાળી જેલ ત્યાં છે એ મંદીરની રાધાકૃષ્ણની આબેહુબ લાઇફસાઇઝ મુર્તી અને એનો શણગાર એટલાં હૈયે વસી ગયા કે આજેય ઇ નજરે તરે છે. અને વૃંદાવનના નીધીવનમાં તો સાચે જ રાધાકૃષ્ણ હમણાં જ અહીંથી રાસ રમીને ગયા એવી અનુભુતી થઇ. બાંકેબિહારીજીનું સ્વરૂપ તો ખુબ ગમ્યું. ત્યાંના ઇસ્કોન ટેમ્પલની સેવા, સમર્પણ, સંસ્કાર ગમી ગયા તો ત્યાંના પ્રેમમંદીરની વિશાળતા, સ્થાપત્ય કલા, શણગાર અને સોંદ્રય સ્પર્શી ગયા. 

હાં, પ્રેમમંદીરની બહાર ઉઘાડા પગે નીકળી, સામેથી નવા શુઝ લીધા ત્યાં સુધી પ્રભુએ બીજા દીવસે ઉઘાડા પગે કરવાની ગીરીરાજજીની પરીક્રમાની પ્રેકટીશ કરાવી દીધી અને પનોતી ગઇ ઇ બોનસમાં! અને હાં, સવારે ગોકુલની ગલીઓમાં, કાન્હાંને હીંચકો નાખવાના લાગણીવેળામાં અમે મોટો એવો હીંચકો ખાઇ લીધો, પછી તો અમે બધા’યે, અમારી મુર્ખતાને ઢાંકવા, નસીબ ને’ સેવા ને’ દાનને’ એવું કેટલુંય બોલી મન મનાવ્યું.

મથુરા કડવા પટેલ સમાજે રોકાયેલાં. વાજબી અને સરસ વ્યવસ્થા. ગુજરાતી જમવાનું પણ ત્યાં જ. મોટા,સ્વચ્છ અને સુઘડ રુમ. ગરમ પાણી ચોવીસ કલાક. રહેવાય તો અહીંયા જ. બે’ય દીવસની ઇનોવા ગાડી ભાડે કરેલી, સ્ટેશનેથી અમને લીધા પછી સાથે જ હતી, એટલે આવવા જવાંમાં સરળતા હતી. 

બીજા દીવસે વહેલી સવારે પહોંચ્યાં જતીપુરા, જયાંથી ગીરીરાજજીની પરીક્રમા શરું થાય. ગીરીરાજજીની આરતી દર્શન અને મનોરથ કરી શરું કરી પરીક્રમા. ગીરીરાજજીના આટલા નજીકથી દર્શન અને દંડવત કરવા મળે એ જાણી અચંબા સાથે આનંદ થયો. ચારેકોરથી મંગાતી ભેટ વિશે અણગમો વ્યક્ત કર્યો તો જવાબ મળ્યો આ જ છે અમારી ખેતી. તમારે ત્યાં કમાણી માટે વ્યવસાય છે, અમારે અહીં આ વ્હાલો છે. વાત પણ થોડીઘણી સાચી લાગી પણ આ તો શ્રધ્ધાનો વિષય છે એટલે મતમતાંતરો રહેવાના. સોરાષ્ટ્રમાં પદયાત્રા વખતે રસ્તાની બંને બાજું યાત્રા કરનારાઓ માટે પાણી, સરબત, આરામની સેવા આપવા માટે ઉભેલા લોકોને જોયેલા, જયારે અહીં પરીક્રમાના રસ્તાની બંને બાજુ પૈસાની સેવા લેવા માટે લોકો ઊભા હતાં. થોડું અજુગતું લાગ્યું. 

ત્રેવીસ કીલોમીટર અને એ પણ ઉઘાડા પગે. વાત થોડી અનબીલીવેબલ લાગે પણ મારા જેવાએ આ પહેલા ત્રેવીસ ડગલા’ય ઉઘાડા પગે નોતા ભર્યા એણે આ ત્રેવીસ કીલોમીટરની પરીક્રમા ઉઘાડા પગે પાંચ કલાકમાં પુરી કરી એમાં કૃષ્ણની કૃપા જ મોખરે. માની ન શકાય એ કરવા એના પરનો ભરોસો જ કામ લાગે એવું સારી રીતે સમજાણું. શ્રધ્ધા અને વિશ્વાસના સહારે ભવસાગર તરી શકાય એ આ પરીક્રમા પછી એકદમ પાકું થઇ ગયું. બપોરે ફરી જયાંથી શરુ કરેલી ત્યાં પહોચીં, બે હાથ જોડી એ હાજરાહજુરનો આભાર માન્યો. ત્યાંની અમારી આ બધી મનોરથની વ્યવસ્થા હરીઓમભાઇ એ કરેલી. તેમને મળી, આયોજન મુજબ હવે બરસાના જવાનું હતું પણ રાધાજીના દર્શન માટે સીડીના પગથીયા ચડવાના છે એવું સારથીએ કીધું એટલે ગાડી ડાયરેક્ટ મથુરા સમાજે લેવડાવી! રાધાજીને મળવાનો યોગ આ વખતે નહી હોય! 

સાંજે, ડગુમગુ થતા હાલ્યાં અમે યમુનાજીના કીનારે, વિશ્રામ ઘાટે. આરતીને સરસ રીતે નિહાળવા બોટમાં બેસી થોડા અંદર સુધી ગયાં. યમુનાજીમાં ડુબકી લગાવવાનું મહત્વ છે પણ ઠંડી અને ગંદકીથી હિંમત ના થઇ. એટલું પાણી ગંદું હતું કે આચમન પણ માંડ માંડ, લેવા પુરતું લીધું. આરતીમાં આનંદ આવ્યો, પણ આ ગંદકી જોઇ દુ:ખ થયું. ગંગાની આરતીના વિડીયો જોયેલા, એટલે અપેક્ષા કંઇક એવી હતી પણ અહીં એટલું કે એવું કાંઇ નહોતું પણ મજા આવી. માર્કેટમાંથી પેઠા લઇ ચાખ્યાં, ન ભાવ્યાં. ઘંટડી અને મંજીરા ખરીદ્યાં. પરત સમાજે આવી સુઇ જ ગ્યાં, હવે આજના આપણા કીલોમીટર પુરા થઇ ગ્યાતાં!

પછીના દીવસે સવારે ફતેહપુર સીક્રી થઇ આગ્રા પહોંચ્યાં, જ્યાંથી રાત્રે અમારી અમદાવાદની ટ્રેન હતી. પરીક્રમાથી ભરાય ગયેલા પગને કારણે મુડ નહોતો પણ બુલંદ દરવાજો અને તાજમહેલ આવ્યાં છીએ એટલે જોયા. અને યાદી રહે એટલે ફોટા પાડ્યાં. બધું ગમ્યું. 

ઘરે મંદીરમાં આત્મજાને તેની શણગાર સેવા કરવી ગમશે અને આ ટ્રીપની યાદગીરી રહેશે એવા વિચારે કાન્હાના બાળસ્વરૂપ રમતા લાલા લીધેલાં, જેના રોજ દર્શન કરતી વખતે આ વ્રજવિહારની યાદ તાજી રહે છે અને આત્મજા તેના અલગ અલગ શણગારની સેવા ખુબ હરખથી કરે છે. ખરેખર મેમોરેબલ ટુર.

પોસ્ટ 27 : પરમ સમીપે...

વાચક તરીકે હું એમને કુન્દનિકા કાપડીઆ કરતાં ઇશા-કુન્દનિકા તરીકે વધુ ઓળખું. ‘પરીમ સમીપે’ મેં પહેલા વાંચી, ‘સાત પગલા આકાશમાં’ પછી. પ્રભુ સાથે મારે વાત કરવી હોય ત્યારે ‘પરમ સમીપે’ મારો ફોન લગાડીને પ્રભુને આપે. જાત સાથે વાત કરવી હોય ત્યારે ‘ઝરૂખે દીવા’ મદદ કરે. અને રોજેરોજ પરમ તત્વ ખુદ એમનાં શબ્દોમાં મને ‘ઊઘડતાં દ્વાર અંતરનાં’ રૂપે માર્ગદર્શન કશી જ અપેક્ષા વગર આપે. ૨૦૨૦ની શરૂઆતથી તો નીતલે આ રોજેરોજની પરમ તત્વની વાણીને સગાસ્નેહીઓ સુધી સ્ટેટ્સ દ્વારા પહોંચાડવાનો નિત્યકર્મ રાખ્યો છે.

સૌથી પહેલું પુસ્તક મેં એમનું ‘થોડીક વાતો’ વાંચેલું. એમાંનું પ્રેમ, પૃથ્વી, પ્રકૃતી, પુસ્તક, પીક્ચર, સૃષ્ટી, સૌંદર્ય, સર્જન, શાંતી, સરળતા, કાવ્ય, સંગીત, કળાની વાતોનું વાતાવરણ ખુબ માફક આવેલું. પછી તો એમનું જે મળે, એ વાંચવાનું શરૂ થયેલું. છેલ્લે લોકડાઉનના સમયનો સદ્ઉપયોગ કરવાં એમને આપેલા વિષ્ણુસહસ્ત્રનામના શબ્દાર્થ વાંચ્યાં અને વિષ્ણુસહસ્ત્રનામાવલી લખવાની શરૂ કરી. ૩૦/૦૪/૨૦૨૦ની સવારે પ્રભુનું એમાંનું છેલ્લું હજારમું નામ લખ્યું ને’ ફોન હાથમાં લીધો કે ત્યારે જ સોશીયલ મીડીયા દ્વારા ઇશા-કુન્દનિકાની અનંત તરફની યાત્રાની જાણ થઇ. મારો વ્હાલો’ય કેવી કેવી અને કેટકેટલી રીતે આપણી નજીક હોવાનો અણસાર આપે છે. પ્રભુનાં આવા અણસારને જીલવા, જીવવા અને પામવાનું ઇશા-કુન્દનિકાની વાતો વાંચતા વાંચતા જ થોડુંઘણું સમજાણું છે. એમની ચેતનાને નતમસ્તક વંદન. 

એમની ‘થોડીક વાતો’ માંથી જ થોડુક. એમનું જ, એમને જ અર્પણ. 

સૃષ્ટિકર્તાના પ્રત્યેક સર્જનમાં, સર્જનના પ્રત્યેક કણમાં મહા ચૈતન્યનો કોઇક સંકેત, કોઇક સંદેશ રહેલો હોય છે - વિવિધ રૂપે, અદીઠ રૂપે. આ સંકેતોને ઉકેલવાની લિપિ છે અંતર્મુખતા, ધ્યાન, અંદરથી શાંત અને સ્થિર થવું, નિસ્પંદ, નિર્વિચાર થવું, હદયની ભૂમી પર પ્રકાશનાં પગલાં પડવાં દેવાં, પ્રતીક્ષા કરવી, ધીરજ રાખવી, શ્રધ્ધાયુક્ત ધીરજ રાખવી. જીવન આ સંકેત-શોધની યાત્રા છે. ‘થોડીક વાતો’ આ યાત્રા ભણી આછોપાતળો નિર્દેશ કરે છે. અમેરીકન કવિ વોલ્ટ વ્હીટમેનના પ્રલંબ કાવ્ય ‘ખુલ્લા રસ્તાનું ગીત’ આ જ વાત કહે છે. જીવન એક ખુલ્લા રસ્તાની યાત્રા છે, બધા વિચારો, બધાં તારણો, બધા અનુભવો, બધા દ્વન્દ્વો આઘાં મૂકી દઇ, ‘અણદીઠા’ની ઝલક પામવા આરંભાયેલી યાત્રાની વાત તે કરે છે: 

“ખુલ્લા રસ્તા પર હળવા હૈયે હું પગલાં માંડું છું...સ્વસ્થ અને મુક્ત... હવે મને કશા સદભાગ્યની જરૂર નથી, હું પોતે જ સદભાગ્ય છું. મારે કોઇ ફરિયાદ નથી. મને કશાની જરૂર નથી. પૃથ્વી છે, તે પુરતું છે. તારા ને નક્ષત્રો મને વધુ નજીક નથી જોઈતાં. તેઓ જ્યાં છે ત્યાં બરાબર જ છે. મને ખબર છે કે જે લોકો તારાનક્ષત્રોના પોતાના છે, તેમને માટે તેઓ પર્યાપ્ત છે.”

વ્હીટમેનને મન આમ સફર આદરવી એ મણિમાણેક કરતાં વધારે મૂલ્યવાન છે. વસ્તુઓ ને વિચારો પાછળ રહી જાય છે, ‘નવા’ ભણી ઉઘાડ જ આનંદભરી શોધ બની જાય છે."

પોસ્ટ 26 : ટોક ટુગેધર - ઇન્સ્ટાગ્રામ લાઇવ

ટોક ટુગેધર એક પહેલ છે, જુના વિદ્યાર્થીઓને સમયાતરે મળવાની. કોલેજ પુરી થઇ ગયા બાદ સૌને મળતું રહેવું હતું. કરવી હતી વાતો. સૌને પુસ્તક, મુવી, ઘટના કે પ્રસંગ વિશે જાણવું, સમજવું, વહેંચવું હતું. સૌને અરસપરસ ઘણું કહેવું હતું, પુછવું હતું અને સંભળાવવી’તી વાતો. અમને સૌને ગમતું તું, મળવું. એટલે જ, નક્કી થયું આ અમારા અનોખા પરીવારનું ગેટ ટુગેધર - ટોક ટુગેધર. દર મહીને, સીસ્ટર નીવેદીતા ફાઉન્ડેશનના ક્વોલીટી સેન્ટરમાં. 

મીલી શાહ, એમાંની એક સ્ટુડન્ટ. કોમ્પ્યુટર એન્જીનીયરીંગમાં ગ્રેજ્યુએટ. ટાઇમ્સ પબ્લીક સ્પીકીગ કોન્ટેસ્ટની ટોપર. વીવીપી છોડ્યાં બાદ પણ ‘ટોક ટુગેધર’ના કારણે મળવાનું થાય. લોકડાઉનના સમય દરમિયાન, એ સંદર્ભે વાતો કરવા મીલીએ ‘ટોક ટુગેધર’ માટે ઇન્સ્ટાગ્રામ લાઇવ યાદ દેવડાવ્યું. એક કલાકના આ ટોક ટુગેધરમાં ખુબ બધી વાતો થઇ, યાદો તાજી થઇ. મારા ઘણા સ્ટુડન્ટ, ફ્રેન્ડસ તેમાં લાઇવ મળ્યાં. મજા આવી. મારી યુટ્યુબ ચેનલ પર આ આખી ટોક મેં મુકી છે, ઘણા ત્યારે જોડાય નહોતા શક્યાં, તેમનાં માટે અહીં લીંક છે.  https://youtu.be/UpuKW1C-vTs

પોસ્ટ 25 : સૌજન્ય - ઉમિયા પરિવાર

ઉમિયા પરિવારે મને બહુ બધા સારા મિત્રો અને સંબંધો આપ્યા છે. એમાં લખતો ત્યારે અને અત્યારે સંભાળું છું ત્યાં સુધીમાં ઘણા સમકાલીન તંત્રીઓ, સંપાદકો, વાંચતા વાચકો અને લખતા લેખકો સાથે ખુબ અંગત ઘરોબો થયો છે, ઘણું શીખ્યું છે એમની પાસેથી.  રમેશ ભોરણીયા, કલેક્ટર દિનેશ પટેલ અને ડોક્ટર સતીશ પટેલ જેવા વડીલમિત્રોએ પ્રાગજીબાપા પછી મને ઉમિયા પરિવાર સાથે જોડવાનું અને લખતા રાખવાનું કામ કર્યું તો દિનેશ ટીલવા, કલેક્ટર રમેશ મેરજા અને સાહિત્યપ્રેમી વનરાજ પટેલે મને વાંચીને પ્રેમ કર્યો. પછી તો આ બધા સાથે પરિવારનો નાતો જામ્યો અને આજ સુધી જળવાયો. આ સૌના અંગત થવાનો વૈભવ, મને ઉમિયા પરિવાર થકી મળ્યો. સમાજના જે પણ નાનામોટા ગામમાં જઈએ ત્યારે મારું નામ સાંભળી, તરત કોઈક બોલે કે જયેશ વાછાણી એટલે તમારા લેખ ઉમિયા પરિવારમાં આવે છે, એ તમે ને ?  

આવા અનુભવોથી જ એ જાણ હતી જ કે, ઉમિયા પરિવાર નાનામાં નાના ગામમાં, હર ઘર માં પહોંચે છે તેમજ વંચાય પણ છે એટલે જ ઉમિયા પરિવાર માટે કામ કરવાનો મોકો મળ્યો ત્યારથી જ સમાજના ઘર ઘર સુધી આ મેગેઝીન દ્વારા સત્વશીલ સાહિત્યનું વાંચન પહોંચે એવું કશુંક કરવાની ઈચ્છા હતી. કોઈપણ ક્ષેત્રમાં વિકસવા માટે હું વાંચનને પાયાની પ્રવૃત્તિ ગણું છું. વાંચનથી સમજણ આવે અને સમજ ધરાવતા લોકોના સમૂહને જ સમાજ કહેવાય. દર મહિને ઉમિયા પરિવાર દ્વારા સમાજના હર ઘર સુધી બે-ચાર પાનાનું સમજ વધારતું વાંચન પહોંચે એ માટે ગુજરાતી સાહિત્યના મૂર્ધન્ય સર્જકોની ઉત્તમ કૃતિઓ, નવલિકા, કવિતા, નિબંધ વગેરે ચૂંટીને પ્રસ્તુત કરવાનો પ્રયાસ કરવો હતો. એવામાં એકવાર સાહિત્યપ્રેમી અને વડીલદોસ્ત વનરાજ પટેલે મર્મવેધક ટકોર કરી કે, આપણા સમાજને લખતો કરવાની સાથે વાંચતો કરવાની જરૂર છે. નવોદિત લેખકોને પ્રોત્સાહન આપવા તેમના લેખો પ્રસિધ્ધ કરવાની સાથોસાથ સારું સત્વશીલ વાંચન પણ પ્રકાશિત કરવાની એમને ટકોર કરી. અને મને તો ભાવતું'તું ને' વૈદે કીધું ! 

ગુણવંત શાહ વારંવાર કહે છે ને કે, એક ટન વાંચવું, એક ટન વિચારવું પછી લખવું હોય તો એક ગ્રામ લખવું. આથી જ પુરતી વાંચન સાધના કર્યા વિના લેખક થવા માટે ઉત્સાહ બતાવતા ભાઈબહેનો આવા લખાણમાંથી પ્રેરણા મેળવે એવા હેતુ સાથે સપ્ટેમ્બર 2017ના અંકથી સૌજન્ય કોલમની શરૂઆત કરી. શરૂઆત મનુભાઈ પંચોળીના લેખથી કરી, પછી તો દરમહિને આવા ઉમદા સર્જકોના લેખો સૌજન્ય મારફત વાચકો સુધી પહોંચતા જ રહે છે. ડિસેમ્બર 2018ના અંકમાં, એ મારા બ્રેઈન ચાઈલ્ડ સમી ઉમિયા પરિવારની કોલમ સૌજન્યમાં કુન્દનિકા કાપડીઆની અતિ પ્રસિદ્ધ નવલકથા "સાત પગલાં આકાશમાં" થી પ્રકરણ 29નો થોડોક ભાગ સૌજન્ય સાભાર છાપેલો. યાદગીરી રૂપે અહીં એમનું, એમને જ અર્પણ. વંદન.

પોસ્ટ 24 : વિચારોની પ્રયોગશાળા - ઉમિયા પરિવાર

મને સાહિત્ય અને સમાજથી નજીક લાવવામાં ઉમિયા પરિવાર સામયિકનો બહુ મોટો ફાળો છે. 1997 આસપાસ જયારે રાજકોટમાં ગ્રેજ્યુએશન કરવા આવ્યો ત્યારે ગોવાણી હોસ્ટેલમાં રહેવાનું થયું અને એ જ હોસ્ટેલમાં ઉપરની વિંગમાં પ્રાગજીભાઈ પટેલ પણ એક રૂમમાં રહે અને સીદસર ઉમિયા મંદિર દ્વારા પ્રસિધ્ધ થતું સામયિક ઉમિયા પરિવારને લગતું બધું જ કામ સંભાળે. ખુબ સારા વાચક અને લેખક, ગાંધી પ્રેમી, ખાદીધારક આ પ્રાગજીબાપાના પરિચયથી હું વાંચતો લખતો થયો. એ વખતે મને મોટિવેશન મળે એ માટે, મારા લખાણને મઠારીને ઉમિયા પરિવારમાં પ્રાગજીબાપાએ છાપ્યું. મારા નામ સાથે મારો લખેલો એ પહેલો લેખ ઉમિયા પરિવારમાં પ્રસિધ્ધ થયો. ઉમિયા પરિવારની આંગળી જાલી, મંદિર અને સમાજ તેમજ વાંચન અને લેખન તરફની શરૂ થયેલી એ સફર, માં ઉમિયાની દયાથી આજે ઘણા માઈલસ્ટોન સાથે આગળ વધી રહી છે.  

આ ઉમિયા પરિવારને સંભાળવાની તક ઓક્ટોમ્બર 2016થી મને મળી છે. જેની માવજતથી આપણે ખુદ ઘડાયાં હોય, એમની સારસંભાળ લેવાની હોઁશ કોને ન હોય ! એટલે જ ઉમિયા પરિવારના વાચકોને વિચારતાં કરે એવું કશુંક નવું નવું આપતા રહેવાના ઉપક્રમના અનુસંધાને મે-2019 થી અંકના છેલ્લું પાને 'વિચારોની પ્રયોગશાળા' શરૂ કરેલી. જેનો મુખ્ય ધ્યેય વાંચન ઉપરાંત કશુંક સાંભળવા-જોવા-માણવા જેવા વિચારપ્રેરક વક્તવ્ય-પ્રવચન-ફિલ્મ-ગીત-સ્થળ તરફ આંગળી ચીંધી વિચારનું વાવેતર કરવાનો હતો. આ માટે જાતે જોયેલું, સાંભળેલું, માણેલું, ગમતું હોય એનો ગુલાલ કરવાનો મોકો મળેલો. કુલ સાતેક મહિના આ કર્મનો ક્રમ ચાલ્યો. ત્યારે વાચકોને એ એટલું બધું ગમેલું કે ઉમિયા પરિવાર વાચકો પાછળથી વાંચવાનું શરૂ કરતાં ! પહેલા વિચારોની પ્રયોગશાળા વાંચી પછી બધું જ વાંચતા.

એ સાત મહિનાના સાત પેઈજના લખાણના ફોટા અહીં મૂકી રહ્યો છું. અત્યારે મળેલા શાંતિ અને સમયમાં આપ સૌને એ માણવા અનુભવવા ગમશે. યોગ્ય લાગે તો અન્યને વહેંચી, આંગળી ચીંધવાનું પુણ્ય મેળવજો.         

પોસ્ટ 23 : આ સમય છે, આ સમયને સાચવવાનો.

નવરા નવરા ઘરે રહીને શું કરવું,

એવો સવાલ થાય એનું જ મને તો આશ્ચર્ય છે. 

- આ સમય છે તકલીફને તકમાં ફેરવવાનો.

એવું કેટલુંય હશે જે કેટલાય વખતથી કરવાનું મન હશે પણ થયું નહીં હોય;

એવું કેટલુંય છે જે કરવા માટેનો ટાઈમ મળતો નહીં હોય.

- આ સમય છે એ બધું કરવાનો.

'તમારા ભાઈ તો કોઈ'દી ઘરે ટકે જ નહીં.' 

'સાલું, ફેમિલી સાથે રહેવાનો ટાઈમ જ ક્યાં મળે છે.'

'બસ હવે તો થાકી ગયાં, આ કામકાજ ઓછું કરી નિરાંતે જીવવું છે.'

-  આ સમય છે આ બધી વાતોનું સાટુ વાળવાનો.

- આ સમય છે ઘરે રહી,

વાંચવાનો, જોવાનો, સાંભળવાનો, રમવાનો, શીખવાનો, સજાવવાનો, રાંધવાનો,

સાફ કરવાનો, ગોઠવવાનો, સમારકામ કરવાનો, વાતો કરવાનો, 

કશું'ક નવું કરવાનો;

અરે, સવારે મોડે સુધી સુવાનો, રાત્રે મોડે સુધી જાગવાનો, 

મૂગું બેસવાનો, પડ્યા રહેવાનો, કાંઈ ન કરવાનો કે સાવ નવરા રહેવાનો.

- આ સમય છે જાત સાથે વાત કરવાનો, 

ક્યાં ભૂલ થઇ એ વિચારવાનો 

ભૂતકાળને વાગોળવાનો અને 

ભવિષ્ય માટે કશો'ક સંકલ્પ કરવાનો. 

- આ સમય છે,થોડા દિવસ હડિયાપટ્ટી બંધ કરી, ઘરમાં ટકવાનો. 

- આ સમય છે, થોડું એકલા રહી, જાજું સાથે રહેવાનો.

- આ સમય છે, સજાગતાનો.

- આ સમય છે, સમજવાનો.

- આ સમય છે, આ સમયને સાચવવાનો.

પોસ્ટ 20: કોલેજ લાઈફમાં કરવા જેવું...

પોસ્ટ 19: સજ્જતા અને સજ્જનતાનો સરવાળો

એ. યુ. સર્વદી. અનવર સર. 
સાચા શિક્ષક અને સારા માણસ.


ધોરાજીની એકવખતની ખ્યાતનામ સ્કુલ એ.ઝેડ. કનેરીયાના અંગ્રેજીના ભુતપુર્વ ટીચર.

આ નવું વર્ષ એમને મળીને શરુ થયાનો આનંદ.

હું જ્યારે ત્યાં હોસ્ટેલમાં રહીને ભણતો ત્યારે રીશેષમાં એમની સાયકલ લઇને મારા મામાના ઘરે જતો. 
બહુ સરસ હાર્મોનીયમ વગાડે, અને મારા જેવા સંગીતપ્રેમીઓને મોટીવેટ કરી પ્રાર્થના સમિતીમાં રાખે.

 નિરાંતે બોલે, સરસ સમજાવે, 
ગુસ્સે થાય તોય અવાજ નીચો જ રાખે. 
રાડો પાડીને બધાની હાજરીમાં વિદ્યાર્થીને ઉતારી પાડવાને બદલે એકલા મળી, સમજાવીને, વિદ્યાર્થીનો આત્મવિશ્વાસ વધારે. 

વ્યવસ્થિત પહેરવેશ, કોઇપણ જાતનું વ્યસન નહી, 
સમયપાલન અને પરફેક્શનનાં આગ્રહી. 
ખાલી વ્યવસાયે જ નહી, પણ સ્વભાવે શિક્ષક. 


માણસ તરીકેની, શિક્ષક તરીકેની ફરજો સરસ રીતે નીભાવ્યાનો સંતોષ એમનામાં અત્યારે વરતાય. 


સાહેબને મોટા થવાનો જરાય મોહ નહી. કામથી કામમાં માને. 
મારી તારીમાં તો એને જરાય રસ નહી. એમને મન એમના વિદ્યાર્થીઓ જ એમની મહામૂડી. 

કશુંક ખોટું કે ખરાબ થતું હોય ત્યારે બીજાના દુ:ખે દુખી થઇ, બળતરા કરે એવો જીવ. 
મારે શું? અને મારું શું? થી જોજનો દુર. 
ફક્ત જાતીએ નહી, દીલથી ફકીર. સાચા અર્થમાં વિદ્યાર્થીઓના મુજાવીર. 

સુપેડી સોમનાથ મહાદેવની પુજા પછી આ ઓલીયા ઇન્સાનની ચેતનાથી રુબરું થઇ આ નવું વર્ષ શરું કર્યાનો હરખ.

પોસ્ટ 18 : Happy New Year - નવા વર્ષે જાતને પાંચ પ્રોમિસ

Phulchhab - 28th Dec. 2016

કારતક મહિને ડાહ્યા થઈને કશુંક નવું અને સારું કરવાના કે કંઈક ખરાબ અને જૂનું મુકવાના પોતાને આપેલા પ્રોમિસને પાળવા આ આવતો જાન્યુઆરી રિમાઇન્ડર મન્થ બની શકે. નવા વર્ષે કશુંક નવું કરવાનું મન થાય. ઘણું એવું હોય કે જે જાણતા હોઈએ, સમજતાં હોઈએ પણ છતાં અમલ કરવાનું, જાતમાં જાતે ઉતારવાનું રહી જતું હોય. આવી બાબતોને નવા વર્ષના રીજોલ્યુસન કે સંકલ્પ સ્વરૂપે નક્કી કરી અમલમાં મુકવા મથતા રહેવાની મજા છે. મોટાભાગના આવા લેવાયેલા સંકલ્પો સમયની સાથે ભુલાય જતા હોય છે. છતાં આરંભે શૂરા થઈને પણ થાય એટલું કરવાનો ચાન્સ જરૂરથી લેવાય. મોટેભાગે આવા વખતે સંકલ્પ મોટા અને જાજા લેવાય જતા હોય છે. આપણે એકસામટે બધું'ય કરી નાખવું હોય છે. ઝટ સારું થઇ જવું હોય છે. અને આથી જ આ નવા વર્ષે લેવા જેવા નાના પણ નાજુકડા અને ઓછા પણ અફલાતૂન સંકલ્પો તરફ નજર નાખીએ.

એક, આ આખું વર્ષે વીકમાં એકાદ-બે વાર સંતાનોને સ્કૂલે મુકવા તેડવા જવા નો સંકલ્પ લેવા જેવો. ખુદની આ બાબતે જવાબદારી જ ફિક્સ કરી નાખવાની. શક્ય હોય તો વાર પણ નક્કી કરી શકાય. જેમકે બુધ ને શનિ હું બાળકોને નિશાળે મુકવા કે તેડવા અથવા મુકવા અને તેડવા જઈશ. આના ઘણા ફાયદા છે, જેની વાતો કરવા કરતા અનુભવ કરવો સારો. નક્કી કરશો તો બધું જ થશે. ઉઠાય પણ જવાશે, યાદ પણ રહી જાશે. કરો કંકુના.

બે, આવતા વર્ષે વીકમાં એકાદ-બે દિવસ, આખો કે અડધો દિવસ, ગામમાં ને ગામમાં કોઈ કામકાજે કે ઓટલા ઘસવા જવા સાયકલનો ઉપયોગ કરવાનું શરુ કરવા જેવું. સાદી સીધી સાયકલ લઇ લેવાની અને નીકળી પડવાનું. આમાં પણ દિવસ નક્કી કરી નાખવાના કે સોમ બુધ શનિ બપોર પછી હું જ્યાં પણ જઈશ ત્યાં સાયકલ પર જ જઈશ. રસ્તામાં ધીમે ધીમે પસાર થતી વખતે નિરાંતે બધું જોતા જવાનું, કસરત થઇ જશે, પ્રદુષણ નિયત્રંણમાં આપણું પ્રદાન થશે, પૈસા બચશે અને સૌથી સારું કે મજા આવશે. જાતને મોટીવેટ કરી પ્રોમિસ આપી કરી દો ચાલુ. બાકી બધું આપમેળે ગોઠવાઈ જશે.         

ત્રણ, નવા વર્ષે અઠવાડિયે એક દિવસ ઘરમાં સૌ કોઈએ કે આપણે એકલાએ ડિજિટલ ફાસ્ટ રાખવાનું શરુ કરવું. ડિજિટલ ફાસ્ટ એટલે એવો ઉપવાસ કે જેમાં તે દિવસે કોઈ પણ ડિજિટલ ટેક્નોલોજિકલ સાધનોનો ઉપયોગ નહિ કરવાનો. મોબાઈલ ફોન બંધ, ઇન્ટરનેટ બંધ, લેપટોપ ટેબલેટ બંધ, ટીવી બંધ અને આ બધું બંધ એટલે સોશીયલ મીડિયા સાઈટ અને એપ્લિકેશન પણ બંધ. બસ જાત અને પરિવાર સાથે રહેવાનું. એકલા કે એકબીજાની સામે બેસી, જોઈ, આંખમાં આંખ પરોવી વાતો કરવાની, વાંચવાનું, ફરવાનું, બેસવાનું, રાંધવાનું, ખાવાનું અને કઈ જ કરવાનું મન ન થાય તો બસ એમ ને એમ રહેવાનું. બહુ મજા આવશે. અઠવાડિયે એકાદ દિ બીજાથી ડીસકનેક્ટ થવાથી કંઈ ખાટુંમોળું નહિ થઇ જાય. ઉલટાનું નિરાંત રહેશે, વિચારવાનો સમય મળશે. અનુભવ કરવા જેવો છે.

ચાર, નવા આખા વર્ષમાં ગમતી જાણીતી અંગત નજીકની દશ બાર વ્યક્તિને ખાલેખાલી, કશા જ કારણ કે સ્વાર્થ વગર પત્ર લખી મોકલવા, સાથે તેમને અનુરૂપ કે જરૂરી ભેટ પણ મોકલવાનું નક્કી કરો. ભેટ મોંઘી કે પત્રમાં લખાયેલા શબ્દો સાહિત્ય કક્ષાના હોવાની જરાય જરુર નથી. આપણા મનમાં એમના વિષે જે કાંઈ પણ છે પણ કહી કે પ્રદર્શિત થઇ શક્યું નથી તે જ આપણી જ સ્ટાઈલમાં એમને પહોંચાડવાનો બસ પ્રામાણિક પ્રયત્ન કરવાનો છે. અહીંયા કોઈ કામ કઢાવવાનો કે બટરપોલિશ કરવાનો હેતુ ના હોવો જોઈએ, બસ એમની સાથે મજા આવતી હોય, લાગણી હોય તેને અત્યાર સુધી ક્યારેય થેન્ક યુ કે વાહ નથી કહેવાણું એને આવી સરપ્રાઈઝ આપવાની બહુ મજા આવશે, એમને અને આપણને બંનેને. તો આપી દો જાતને દિલથી નીકળેલા શબ્દો એમના દિલ સુધી પહોંચાડવાનું પાકું પ્રોમિસ.

અને પાંચ, ઉપરના આ ચાર લેવા જેવા સંકલ્પોને પાર પાડવા એ આવતા વર્ષ માટેનો પાંચમો સંકલ્પ. ખાલી વાતો નહિ, કોઈ બહાના નહિ. થોડુંક જ છે પણ જરા હટકે છે. થઇ શકે એવું છે અને એટલે જ આ પાંચમો સંકલ્પ એ આ પાંચયમાં સૌથી વધુ મહત્વનો છે. જાજુ નથી કરવું પણ આ જરાક થાય એ માટે સજાગ રહેવા માટેનો આ પાંચમુ જાતને પ્રોમિસ બહુ જરૂરી છે. અને સૌથી પહેલી અગ્રતા પણ આ પાંચમાને જ આપવાની છે! અનુભવ જણાવજો. 

હેપી ન્યુ યર.               

Post: 17 Jitvu Jaruri Nathi, Jivavu Jaruri Chhe.

Phulchhab - 7th Dec. 16

ઘણીવાર આપણે જીતવા જીદે ચડતા હોઈએ છીએ. કશુંક મેળવવાં, મનાવવા આકાશપાતાળ એક કરીએ છીએ ત્યારે આવી વધુ પડતી જીદની આડઅસરને નજરઅંદાજ કરતા હોઈએ છીએ. બધે જ સૌથી વધુ મેળવવાં અને સૌથી પહેલા પહોંચવાની હોંશ ક્યારેક હાનિ પહોંચાડતી હોય છે. બીજાથી આગળ રહેવા, સદા જીતતા રહેવાની લ્હાયમાં જીવવાનું ભુલાય જતું હોય છે. જીતનો નશો ભારે પડતો હોય છે. જીતના નશામાં જીવન ભુલાય જતું હોય છે. ભેગું કરી લેવાની અને મોટા દેખાવાની દોડમાં કરવા જેવું ઘણું રહી જતું હોય છે. એના કરતાં'ય આવી જીદથી મેળવેલી  જીતથી કાંઈ મોટો ફેર પડતો નથી. મોટા દેખાવું અને મોટા હોવું બંનેમાં બહુ મોટો ફરક છે. અને આ ફરક મોટાભાગના સમજી કે જાણી જ જતા હોય છે. જેવા નથી એવા ધરાર દેખાવાથી એવા થઇ જવાતું નથી. એનો પરપોટો વહેલો મોડો ફૂટે જ. 

ઘાંઘા થઇને બીજાને જોઈને ત્રેવડ કરતા વધારે તણાવાની બહુ જરૂર લાગતી નથી. એનાથી નહિ ઘરના કે નહિ ઘાટનાં જેવી પરિસ્થિતિ સર્જાય છે. હડિયાપટ્ટીમાં હાશકારો ભુલાય જાય છે. પરિવાર સાથે ગાળવાનો સમય વીતી જાય છે. જાત સાથે મળવાનો મોકો ચુકી જવાય છે. આ જીતવાની હરીફાઈમાં આપણે કેટલાક અંગતને ભૂલી જઈએ છીએ અને લોકો આપણે મેળવેલી જીત કે પુરી કરેલી જીદને બહુ યાદ રાખતા નથી. જેમ આપણને ન હોય તેમ બીજાને પણ આપણી જીત કે જીદમાં બહુ રસ હોતો નથી. કયારેક બીજા સામે હારીને પણ જાતે જીતી જવાનું હોય છે. દલીલ કે દેખાડી દેવા કરતા એને એના રસ્તાએ છોડી આપણે આપણી રીતે રહેવાય. જરૂર જણાય તો અને ત્યારે સમજાવાય, ફોડ પડાય, ભૂલ થઇ હોય તો માફી મંગાય છતાં પણ એને સમજવું કે સ્વીકારવું જ ન હોય તો આવજો કહી બે રોટલી વધુ ખવાય. 

આપણી પાસે હોદ્દો, સત્તા, પૈસા હોય ત્યારે મળતું માનપાન આપણને નહિ પણ પેલા પૈસા, હોદ્દા અને સત્તાને મળતું હોય છે. આપણી મોટી ભૂલ એ છે કે આપણે એવું માની લઈએ છીએ કે એ માનપાન આપણને મળે છે. કામ હોય, ગરજ હોય, સ્વાર્થ હોય ત્યારે કેમ છો પૂછનારાઓને તમો મજામાં છો કે નહિ એની સાથે કશો જ સંબંધ નથી. એને તો અત્યારે તમારો ઉપયોગ કરવો છે અને જયારે તમે એમને બિનઉપયોગી લાગશો ત્યારે ભૂલી જશે. હવે આવી સ્થતિમાં કોઈ ભાઈ ભાઈ કરે એટલે ચગી ન જવાય અને એ જ પાછો મોઢું મલકાવામાંથી'ય જાય તો દુઃખી ન થવાય. વર્ષના વચલા દિવસે કોઈક કંઈક વાહ વાહ કરે કે તરત જ હરખપદુડા થઇ જઈ, બીજું બધું પડતું મેલી એની સેવામાં હાજર થઇ જવાની'ય જરાય જરૂર નથી. કરાય, બધાનું કામ કરાય પણ મૂર્ખ બનાવી જાય એટલી હદે મહાન ન થવાય.

ખુદને અને પોતીકાઓને પહેલી પ્રાયોરિટી આપવી જોઈએ અને પોતીકાઓની પહેચાન કરતા આવડવી જોઈએ. તમારી સાથે બહુ ન રહેતો કે એ તમારી બહુ નજીક છે એવું વારેઘડીએ ન જતાવતો  હોય તે પણ તમારો પોતીકો હોય શકે જયારે તમારો પડછાયો બની રહેનાર, તમારો પડ્યો બોલ ઝીલનાર પણ પોતાના સ્વાર્થ ખાતર ફરી જઈ શકે છે. હા એ હા કરતો ગમે ત્યારે ના કહી શકે, અને મોઢામોઢ ના કહી દેતો હોય તે જરૂર હોય ત્યારે હા પણ કહે. આજુબાજુના આવા માણસોના કારણ વગરના સારા કે ખરાબ વર્તનથી બહુ સુખી કે દુઃખી થઇ જવાનું નહિ. મનમાં મરકવાનું. કારણ વગર કોઈને દેખાડી દેવા, બતાવી દેવા, કોઈનાથી આગળ વધી જવા, સૌથી આગળ રહેવા કે લાયકાત પાત્રતા ન હોવા છતાં મોટુભા થવા, સ્ટેજ પર મહેમાન થઇ બેસવા, છાપામાં નામ છપાવવા, તકતીમાં નામ લખાવવાની માથાકૂટ છોડી જીતવાને બદલે નિજ આનંદથી વધુ સારું જીવવા તરફ ધ્યાન આપવું લેખે લાગશે. વિચારજો. 

પોસ્ટ: 16 : તુજ સે નારાજ નહિ જિંદગી, હૈરાન હું મૈં

Phulchhab - 23rd Nov. 2016

ઘણીવાર ઘણું એવું ઘટે કે માન્યામાં જ ન આવે. અચરજ પમાડે. ક્યારેય વિચાર્યું કે ધાર્યું જ ન હોય એવું થઇ જાય. ભવિષ્યમાં આવું થાય કે આવું ન થાય એટલે અત્યારે બધા જ પ્રયાસો કર્યા પછી પણ એનાથી કશુંક અજુગતું થાય એવું આપણે સૌએ અનુભવ્યું હશે. એવા ઘણા આયોજન કર્યા હોય જેનું આખરી પરિણામ સાવ અલગ જ મળ્યું હોય. જવા ક્યાંક નીકળ્યા હોય અને પહોંચીયે ક્યાંક બીજે. જ્યાં પહોંચવાનો કશો વિચાર જ ન હોય અને ત્યાં પહોંચી જવાયું હોય. આમાં દર વખતે જે થાય છે તે ખોટું કે ખરાબ જ થાય છે તેવું નથી, ઘણું સારું અને સરસ પણ ધાર્યા કે વિચાર્યા વગર મળી જાય છે. ઘણા લાંબા ગાળાના પ્લાનિંગ સાથેના કશુંક મેળવવાના પ્રયત્નો પાણીમાં જાય છે તો ઘણું કશા જ પ્રયત્નો વિના પાણીની જેમ મળી જાય છે. આવું દર વખતે કે બધે જ થતું નથી પણ ક્યારેક ક્યારેક આવું થઇ જાય ત્યારે કુદરતની આ કરામત સમજ બહાર જાય. કોઈ સાથે રાખેલા જાળવેલા સંબધો કોઈ જ ખાસ કારણ વગર તૂટી જાય તો કોઈક કશા જ પ્રયત્ન કે પરિચય વગર અંગત થઇ સુખદુઃખ વખતે પડખે ઉભો રહી જાય. કોઈક સંઘર્ષ કરતા કરતા સારું ભણે ગણે, શીખે, સીધી લીટીથી જીવન જીવે છતાં એ નોકરી માટે દર દર ભટકે અને કોઈક જેવું તેવું ભણીને ફક્ત ડિગ્રીના દાવે કશી જ આવડત વિના સાતમું પગાર પંચ મેળવે. પથ્થરાં તરી જાય ને' ફૂલડાં ડૂબી જાય. 

કર્મ કર્યા પછીએ ઘણીવાર પૂરતું કે જોઈતું ફળ ન મળે તો ઘણીવાર આપણને કંઈક એવું મળી જાય જેના માટે આપણી લાયકાત કે તાકાત જ ના હોય. જિંદગીની ધારવી બહુ મુશ્કેલ છે અને એને  ધારવાની જ ના હોય, બસ માણવાની હોય અને એટલે જ આવું ક્યારેક સારું કે ખરાબ અણધાર્યું અજુગતું કે અચરજ પમાડનારું થાય ત્યારે એનાથી નારાજ થવાનો પ્રશ્ન જ નથી પણ હાં, આવું થાય ત્યારે આશ્ચર્ય જરૂર થાય. ક્યાંય કશાનો તાળો ન મળે ત્યારે નિયતિને આગળ ધરવી પડે. જે થવાનું છે તે થઈને રહેવાનું છે. જે અને જેટલું આપણા માટે છે તે મળવાનું જ છે, નથી એ ગમે તેમ કરીને મેળવ્યાં પછી પણ વહી જવાનું છે. કુદરતના ક્રમને, કરામતને આપણી બુદ્ધિ ક્યારેય પામી જ ના શકે. સાક્ષીભાવે આ બધું જોતા અને માણતા રહી પસાર થવા દેવામાં જ મજા છે. આજુબાજુ ઘણું એવું થાય છે, ચાલે છે જેમાં આપણો મગજ જ ન બેસે. સારા ની સામે સારું અને ખરાબની સામે ખરાબનું સમીકરણ ક્યારેક અને ક્યાંક ખોટું પડતું દેખાય. કોઈકનું બધું જ સાંગોપાંગ ઉતરી જાય અને કોઈકનો ક્યાંય મેળ જ ન પડે. 

વિચાર, વર્તન, વ્યવહારને આધારે કશુંક થશે જ કે મળશે જ એવું માનવું ભૂલભરેલું લાગે છે, અપેક્ષા કે આશા રખાય પણ એ પુરી થાય  એવું દરવખતે જરૂરી નથી પછી ભલે તમે તે માટે ગમે તેટલા યોગ્ય, લાયક, પ્રામાણિક કે પ્રયત્નશીલ હો. તમે બીજાનું ગમે તેટલું સારું રાખતા હો કે વિચારતાં હો એ તમારું સારું રાખશે કે વિચારશે એવું જરુરી નથી. કોઈ ઉપર આંખ મીંચીને ભરોસો રાખવો જરૂરી નથી. કોઈકને એના વાણી, વર્તન, વ્યવહારથી એ આવો કે તેવો છે એવું એના વિષે જજમેન્ટ લઇ લેવું પણ જરૂરી નથી. આપણે માનતા હોય એનાથી એ સાવ અલગ જ નીકળે. પળે પળે પરિવર્તનશીલ આ જિંદગીમાં શું, કયારે, કેમ, કેવી રીતે થશે એનો અંદાજ લગાડવામાં કે કશુંક આપણે ધારીએ એવું થાય એ માટે ધમપછાડા કરવામાં કે બીજા સૌને સારું લગાડવા, સૌને રાજી અને સારું રાખવામાં સમય બગાડવા કરતા એ સમયમાં જિંદગીને શોખ, રસ, મિજાજ, મૂડ, મસ્તીથી જીવી લેવામાં અને ખુદને ખુદથી રાજી રાખવામાં જ શાણપણ છે. વિચારજો.                    

પોસ્ટ 15: પૈસા - ગમે ત્યારે બદલી જાય, ગમે તેને બદલી નાખે

(ફૂલછાબ - પંચામૃત - ટચવૂડ - 16 નવેમ્બર, 2016) 

મોટીમોટી કે ખોટેખોટી વાતો હાંકતો માણસ હોય એવો આખેઆખો પૈસાના વ્યવહાર વખતે બહાર આવે. પૈસા જ એક એવું માધ્યમ છે જે માણસને ઉઘાડો કરે. સંબંધ, સહકાર, સહાયનો ઉપરછલ્લો દેખાડો કરતાં હોય એનો અસલી સ્વભાવ અને મૂળભૂત મિજાજ પૈસાની વાતે જ હોય એવો પ્રગટે. 

કેમ, ક્યાંથી વધુ અને જલ્દી મળે એની ગણતરીઓ સૌ કોઈને આવડે જ છે. ગમે તેવો સત્યવાદી કે સિધ્ધાંતવાદી પણ પૈસા બાબતે ગપશી શકે. અપવાદો હોવાનાં પણ સામાન્ય રીતે, સામાન્ય માણસ પૈસાની બાબતે સ્વાર્થી બની જાય એવું આપણે સૌએ ક્યાંક કે કયારેક અનુભવ્યું હશે. અને અત્યારનો સમય આ પૈસા બાબતે માનવસહજ સ્વભાવ જાણવા યોગ્ય છે. પાંચશો હજારની નોટ બંધ થયા બાદ બજારમાં ધોળાને ધોળા રાખવા અને કાળાને ધોળા કરવા સૌ મશગુલ છે ત્યારે સૌની પોતપોતાની પૈસાકીય ગણતરીઓ જોવા જાણવા સમજવાની મજા આવે, જેમાં પૈસાની સાથે માણસ પણ સમજાશે. નાનામાં નાના માણસથી મોટામાં મોટા માણસ સુધી સૌ કોઈ આ ચાલતી ટ્રેનમાં ચડવા દોડવા લાગ્યા છે, કેટલાંક ટ્રેનમાં બેસી ગયા છે, કેટલાંક દોડીને ચડી જશે, કેટલાંક કોઈકને ચડાવવા હાથ આપશે, કેટલાંકને ચડતા બીજા કેટલાંક રોકશે અને કેટલાંક રહી જશે. જેની પાસે નથી એ અને જેની પાસે છે એ બંનેને એકબીજાની જરૂર ઉભી થઇ છે. બંને પોતપોતાનો સ્વાર્થ સાધવા મનતોડ મહેનત કરે છે. કોઈક ન વેચાતું વેચવા તો કોઈક સસ્તામાં કશુંક લેવા ગણતરીઓ માંડે છે. ઘણાં કૃષ્ણને પોતાનાં સુદામાઓ અને ઘણા સુદામાને પોતાના કૃષ્ણો એકાએક યાદ આવવા લાગ્યાં. 

નવા વર્ષે પણ જેનો સાલ મુબારક માટે ફોન નહોતો આવ્યો એવા કેટલાંય પોતાનો ઈગો, હોદ્દો, શરમ નેવે મૂકી, અચાનક પોતાના કાળાને ધોળા કરવા કે આપણા કાળાને કમિશનથી ધોળા કરી આપવા આગળ આવ્યા. આ જ તો પૈસાની તાકાત છે. પૈસાથી વસ્તુ તો ખરીદી જ શકાય છે પણ આ પૈસા જ માણસનું ઈમાન કે ગુમાન ખરીદી કે ગીરવે મૂકી શકે છે. પૈસા માટે ભલભલા જાતજાતનું સમાધાન કરવા કે એક કક્ષાથી નીચે ઉતરવા તૈયાર થઇ જાય છે. અપવાદો બધે જ હોવાના પણ અનુભવે અને અભ્યાસે એટલું સમજાણું છે કે આ પૈસા જ ન કરવાનું કરાવે. ખબર હોય કે ખોટું છે, નડશે છતાંય પૈસા માટે માણસ બદલી કે બહેકી શકે છે. 

પૈસાના કેસમાં માણસ બીજા કરતા પોતાનું પહેલા અને વધારે વિચારે. બીજાનું શું નુકશાન થશે એના બદલે ખુદને શું ફાયદો થશે એનો વિચાર પહેલો કરે. મોટેભાગે પૈસાની બાબતમાં એનું જે થવું હોય તે થાય એવું વિચારી, આપણે તો આપણું જ સાજું કરતા હોઈએ. પૈસા માટે જુના અને અંગત સંબધો દાવ પર મુક્યાના દાખલા મોજુદ છે. ભાગીદારો, ભાઈભાંડુઓ, ભાઈબંધો સાથેની તિરાડ કે તનાવનું મુખ્ય કારણ પણ પૈસા જ હોય છે. ઘણીવાર પછી આવી લાલચ, લોભ, દગો કે છેતરપિંડી માટે અફસોસ પણ થાય, સમજાય પણ વળી પાછી પૈસાની ઘેલછા હતા એવાને એવા કરી નાખે. 

મોદી સાહેબનો આ માસ્ટર સ્ટ્રોક બે ચાર કલાકમાં ઘણાનું ઘણું હતું એ ન હતું કરી નાખે ત્યારે વિચારોની આવી મેન્ટલ  સ્ટ્રાઇક થાય. ધીમે ધીમે સૌ સારા વાનાં થશે, ઘી ના ઠામમાં ઘી પડશે પણ આ સમયે સૌ કોઈને પોતાનાં તેમજ બીજાના પૈસા વિશે વાતો કરતાં, વિચારતાં, સમજતાં, ગણતરી કરતાં, સેટિંગ કરતાં, સમાધાન કરતાં, ઓફર મુકતા જોવાનો એક અલગ અનુભવ રહ્યો. 

પાણી પગ નીચે આવે ત્યારે સૌ કોઈ પોતપોતાનાં પાયસા પહેલા ચડાવે. સૌ કોઈ પોતપોતાનું સળગતું ઠારવા મંડી પડ્યા છે અને ઘણા આમાંથી પણ પાછા કમાય લેવા નીકળી પડ્યા છે. ઘણા ખુલ્લાં પડ્યા, ઘણા ઢંકાય ગયા. એક વાત નક્કી, આ પૈસા નો ભરોસો નહિ એ ગમે ત્યારે બદલી જાય અને ગમે તેને બદલી નાખે. વિચારજો.                     

પોસ્ટ 14: સમજ મુબારક – સાલ મુબારક

Saal Mubarak - Khadi ni Yaadi

દિવાળી આવી ગઈ. આ વર્ષે ઘણું કરવાનું રહી ગયું તો ઘણું થઇ ગયું. આયોજન મુજબનું પણ થયું અને વળી કેટલુંક અચાનક થયું. ઘણું સુધર્યું તો ઘણું બગડ્યું. કેટલીક ભૂલો થઇ તો કેટલુંક શીખવા મળ્યું. કેટલુંક નવું થયું તો કેટલુંક જુનું રીપીટ થયું. નવી ટેવ પડી ને’ જૂની ટેવ મૂકી. નવા મિત્રો મળ્યાં, જુના ભૂલાય પણ ગયા. કેટલુંક ન કરવાનું કર્યું અને કેટલુંક કરવાનું ન કર્યું. ક્યાંક મજા આવી તો ક્યાંક જામી નહિ. 

આખું વર્ષ વહી ગયું, એના સ્વભાવ મુજબ. આપણી જીંદગીમાં એક વર્ષનો ઉમેરો થયો. ક્યાંક હતાં ત્યાંથી ક્યાંક પહોચ્યાં. સુખ દુઃખ આવતા રહ્યાં, ઉતર ચડાવ થતાં રહ્યાં અને બસ આપણે આગળ વધતા રહ્યાં. નવું વર્ષ પણ આમ જ આવશે અને વીતશે. ઘણું આપશે અને કેટલુંક લઇ પણ લેશે. આપણું ધાર્યું’ય થશે અને આપણે સપનામાં પણ નહિ ધાર્યું હોય એવું પણ થશે. હું આમ કરી નાખું ને’ હું તેમ કરી નાખુંની ખાલી વાતો થાય પણ આ જીંદગીમાં ક્યારે શું થાય અને કેમ થાય એ ઘણીવાર તો આપણી સમજ બહાર થાય. તમે કે હું કશું જ નથી એવું પણ ઘણીવાર આ જિંદગીએ આપણને આડકતરી રીતે કીધું પણ છે, ત્યારે આપણે થોડુંક, થોડાક સમય માટે સમજ્યા પણ હોય અને પછી એ સંકેત કે સાબિતી વિસરાય પણ ગઈ હોય. 

નવા વર્ષે સાક્ષીભાવે જીવતા શીખવા જેવું છે, પળેપળે સજાગ રહી જિંદગીની ગતિની સમજવા જેવી છે, જે થાય છે તેને અનુભવવા જેવું છે. આવું કેમ થયું, શા માટે થયું એવું વિચારતા રહી એક પ્રકારની સમજ વિકસાવવા જેવી છે. ઘણું સારું તો ઘણું ખરાબ થાય ત્યારે તે બાબતે ભૂતકાળ તરફ નજર દોડાવવા જેવી છે, ક્યાંક કળી મળશે, ક્યાંક આંકડા બેસશે, ક્યાંક તાળો મળશે. જે થાય છે, જેમ થાય છે, જેવી રીતે થાય છે તે બધાની પાછળ કશુંક છે એ ધીમે ધીમે સમજાશે અને જયારે થોડુંક આવું સજાગપણે વિચારશું ત્યારે આપણને થોડી શાંતિ થશે. કર્મ કરશું જ પણ તેનું પરિણામ જેવું પણ મળે એને સ્વીકારતા પણ શીખશું. બધું જ આપણે કહીએ તેમ ના થાય અને બધું જ બીજા કહે એમ પણ ના થાય. એ તો બસ આપણા કર્મ, વિચાર, ભાવને આધારે થાય. કોઈનું સારું કે ખરાબ વિચારીને કે કરીને સજાગપણે જોવાય અનુભવાય, તેનું પરિણામ કોઈક અલગ રીતે, અલગ માધ્યમથી મળે ત્યારે નિરાંતે સમજીને સરખાવાય. ધીમે ધીમે આ બધું સમજાવા લાગશે. 

જીંદગી એકસરખી નથી જ રહેવાની અને એમાં મજા પણ નથી. ક્યાંક ભૂલ થઇ છે, લોભ લાગ્યો છે, સ્વાર્થ સાધ્યો છે તો એ મુજબનું પરિણામ અને ક્યાંક બરાબર થયું છે, બધાનો વિચાર થયો છે, કરવા જેટલું નિષ્ઠાથી કામ કર્યું છે તો એ મુજબનું પરિણામ મળશે. નીતિ આપણી ન્યાય કુદરતનો. કદાચ સાંજે વ્હીકલના વ્હીલમાં પડતું પંક્ચર સવારે ગરીબ શાકભાજી વાળા સાથે કરેલા બાર્ગેનિંગનું પણ પરિણામ હોય કે ક્યાંક પેક થઇ ગયેલા એડમિશનમાં એક જ વિદ્યાર્થીને બીજે એડમીશન મળતા આપણો વારો આવી જાય એ ક્યારેક કોઈકનો ખાલી હાથ પકડી રસ્તો પાર કરાવવાનું પણ પરિણામ હોય. જીંદગી બહુ જોરદાર છે એ કર્મ અને પરિણામને યોગ્ય રીતે જ ગોઠવાશે પણ ક્યારે, કેમ અને કઈ રીતે ગોઠવાશે એ કહેશે નહિ, આપણે સમજવું પડશે. નવા વર્ષે આવી અનેરી સમજ આપ સૌને મુબારક. સાલ મુબારક. 

પોસ્ટ 13: ભાવ ખવાય નહિ ને' ખાતા હોય એને દેવાય નહિ

ઘણાને ભાવ ખાવાની ટેવ હોય અને ઘણાને આવા ભાવ ખાનારને ભાવ દેવાની ટેવ પડી હોય. ઘણા એવા હોય એ વાત વાતમાં મોણ ખાતા હોય એને નાની નાની વાતમાં વાંકુ પડતું હોય અને એની આજુબાજુનાં કેટલાંક એમની હા એ હા કર્યે રાખી એનો ઈગો પોસતાં હોય છે. હું માનું એ જ સાચુ એવું એ માનતા હોય અને વારે તહેવારે એક યા બીજી રીતે બધાને ખડે પગે રાખવાની એને આદત પડી હોય. બીજાને સામેથી બોલાવવા, વિનય વિવેક રાખવો, બીજાને ગમે તેવું કરવું, બીજાની પસંદગીને પણ માન આપવું વગેરે એમને આવડતું જ ન હોય. ઉંમર એ એની એક માત્ર લાયકાત હોય છતાં મોટા હોવાનો અને મોટા થવાનો એમને ગજબનો અભરખો હોય. એમના મનમાં બીજા બધા ઉંમરમાં તેમજ બીજી બધી રીતે નાના એટલે કે તુચ્છ છે એવું ભરાય ગયું હોય. 

વાર વીઘા વેચીને પરશેવા વગરના આવેલા રૂપિયાનો એમને વા હોય. પૈસા કે હોદ્દાથી આવેલી નજીવી પ્રસિધ્ધિ એમને પચતી ન હોય. પોતાનો મૂળ કામ ધંધો ભૂલી જઈ ગામની પંચાતમાં એમને ઘડીની નવરાશ ના હોય. એમના વાત વર્તનમાં ન્રમતાનો સદંતર અભાવ હોય. એમનો ઈગો એમને લેટ ગો કરવા જ ન દેતો હોય. વાંચન કે વિચાર સાથે એને કશી જ લેવાદેવા ન હોય એટલે સમજણ કે  શાણપણ સાથે એમને બનતું જ ના હોય. કોઈ બાબત વિશે લાબું વિચારવું કે બીજાનું માનવું કે નિરાંતે સમજવું એમને ફાવતું જ ન હોય. જતુ કરવાને બદલે એ જોઈ લેવામાં વધુ માનતા હોય. હશે ના બદલે શું કામ સાથે એ લડી લેવાના મૂડમાં જ હોય. બાંધછોડ કે સમાધાન એના શબ્દકોશમાં જ ના હોય. એ'ય ખોટા હોઈ શકે એવું એ ક્યારેય માને જ નહિ. એને બધે જ ગમે તેમ કરીને જીતવું જ હોય. 

 ફૂલછાબ - પંચામૃત - ટચવૂડ - 19 ઓક્ટોમ્બર, 2016

આવા લોકોની હા એ હા કરવાથી જ આ લોકો આવા થયા હોય. ચારેકોર બેસીને એને સાચોખોટો પાનો ચડાવ્યા રાખી ફૂદકે ચડાવ્યા હોય. એને સાચેસાચું કે મોઢેમોઢ કોઈ કશું જ કહેતું ના હોય અને એટલે જ એની કારી ફાવતી હોય. એમના ઈગોને સંતોષવામાં આવતો હોય, પોસવામાં આવતો હોય એટલે સમય સાથે એનો ઈગો કાબુ બહાર મોટો થઇ ગયો હોય. એમની ભૂલ વખતે એમને કોઈએ ટપાર્યો ના હોય, પાછો ના વાર્યો હોય એટલે એમને ખુદને પણ સાચાખોટાનો ભેદ ખબર ના હોય. એમનાં નજીકના જ આંખે થઇ જવાની બીકે એમને સાચું કહેતા કે સમજાવતાં ડરતા હોય. લેભાગુઓ આવા અણસમજુઓનો ટેકો લઇ પોતાનું ધાર્યું કરાવી લેતા હોય. આવાઓના ખભે બંદૂક રાખી પોતાનો સ્વાર્થ સાધી લેતા હોય. પેલાને પોતાનો ઉપયોગ થઇ ગયો એવી જાણ કે સમજ પણ ના હોય. 

આવા લોકોની આજુબાજુ જ રહેતા, એમના જ ગણાતા, એમના જ નજીકનાઓ પોતાની મોજમજા કે પાલી હલાવવા એમના સ્વભાવને પ્રોત્સાહિત કરતા હોય છે. એમની પાસે સારા થઇ જઈ એમને બીજે સારા થઇ જવું હોય. થોડુંઘણું સહન કરીને પણ આવા ખોટાઓની સામે પડવું પડે. એમને એમની ઔકાત બતાવવી કે સમજાવવી પડે. એમને અવગણીને એમની શાન ભાન ઠેકાણે લાવવી પડે. સમાજમાં આજુબાજુ આવા અણસમજુ ભાવ ખાતા હોય, હવામાં હોય તો તેને પવન દઈ ઉડાડવાને બદલે નકામો ભાવ ન દઈ એની ઉપેક્ષા કરવામાં જ શાણપણ છે. આવા ફાકો લઇ ફરતા લવિંગિયાઓને હવા દઈ ફૂટવા ન દેવાય, એનું સુરસુરિયું જ કરાય. વિચારજો.     

પોસ્ટ 12 : જાતે સુધરીને જગત સુધારીએ

(ફૂલછાબ - પંચામૃત - ટચવૂડ - 12 ઓક્ટોબર, 2016)

મોટી મોટી વાતો અને ખોટા ખોટા દેખાડાથી સમાજને સુધારવા નીકળેલા આપણે સૌ જાતે થોડુંક સુધરીએને તો સમાજ આપોઆપ સુધરી જાય. બીજાએ શું કરવું જોઈએની સલાહ આપનારા ખુદ એ સલાહને અનુસરેને તો ય ઘણું. બીજાને સૌએ સુધારવા છે જાતે કોઈને સુધરવું નથી. ભલે થોડું પણ સૌએ જાતે સુધરવું પડે. મને જે સમજાય છે તે મારે તો કરવું જ પડે. કહેવાથી કોઈ કશું કરે નહિ, જાતે કરવાથી તેને જોઈને બીજો પણ કરે. ભલે નાની પણ શરૂઆત કરવી પડે. સમાજને સુધારવા નહિ તો જાતના સંતોષ ખાતર પણ ખુદને જે ઉગે છે તેનો અમલ કરવો જોઈએ. બધા જ બીજા કરે એવું માને તો કરે કોણ ? પગ નીચે પાણી આવે ત્યારે સૌ કોઈ છટકી જાય તો ના ચાલે. સમજતાં હોઈએ તો તેનો અમલ કરવો પડે. અને મોટાભાગના બધું જ સમજે છે, જાણે છે પણ તેની શરૂઆત કે અમલ કરવાનું આવે છે ત્યારે આંખ આડા કાન કરી જાય છે. 

બીજાને જે કરવાની કે ના કરવાની સલાહ આપતા આપણે સૌ ખુદના સ્વાર્થ માટે એ જ નીતિ નિયમોનો ઉલાળિયો કરીએ એવું ના ચાલે. બીજા કરે કે ના કરે આપણને જે યોગ્ય લાગતું હોય તે આપણે તો કરવું જ અને કરતાં જ રહેવું પડે. એકવાર કશુંક સારું શરુ થશે તો આપોઆપ ધીમે ધીમે બધા જ એમાં જોડાશે અને કદાચ ન પણ જોડાય તો પણ એકલા કે જેટલા હોય તેટલા તે સારાપણાને જાળવી રાખે તો પણ દાખલો બેસે. આપણું એવું છે કે આપણે જે માનીએ છીએ કે કરીએ છીએ તે સૌ કોઈ કરે કે માને તો જ આપણે કરીએ નહીંતર આપણે પણ ધીમે ધીમે એ બંધ કરી, બીજા જેવા, હતા તેવા ને તેવા થઇ જઈએ છીએ. આપણને આપણા જેવા થવા કરતા બીજા બધા જેવા થવું વધારે માફક આવે છે. 

બીજાથી અલગ થઇ સારું થવું આપણને બહુ ગમતું નથી, આપણે ભલે થોડું નબળું પણ બધા જેવું રહેવાનું વધારે પસંદ છે. કરાય આમ એ આપણને ખબર છે પણ બીજા બધા એમ કરે છે એટલે આપણે પણ આમ ને બદલે એમ કરીએ છીએ. બીજાને કહીએ છીએ કે ચાલો એમ કરીએ પણ બીજા માનતા નથી તો આપણે જાતને બદલે એમનું માનીને આગે સે ચાલી આતી હૈ ને આગળ વધારીએ છીએ અને આપણી સમજને અવગણીએ છીએ. 

ક્યારેક થોડા આંખે થઈને પણ સાચું કે સારું હોય તે જાતે કરવું પડે. બીજાને બતાવી દેવા કે નેતા થઇ જવા નહિ પણ હવે પછીની પેઢીને થોડુંક વધારે સારું જગત આપવા આપણે અત્યારે થોડું મથવું તો પડશે. નવી પેઢીને કાવાદાવા, પંચાત, ઈર્ષા, ચાલાકી, ગેરશિસ્ત, દગો, છેતરપિંડી, જોહુકમી, ગુંડાગિરી, લાગવગ, ભ્રષ્ટાચાર, અનીતિ, દબામણી, આછકલાઈ, ગેરવર્તનથી બચાવવી જ પડશે. અને તેથી આ બધુ બંધ થાય તે માટે આપણે સૌએ જાતે જ સમજીને, આપણે સૌ તો આવું બધુ ન જ કરીએ અને થતું હશે તો સહન ન કરી, અવાજ ઉઠાવીએ એટલું તો કરવું જ પડશે. હવેની પેઢીને આવું બધું સહન કરવું કે મેનેજ કરવું નહિ ફાવે અને એટલે જ તે બીજા દેશો તરફ વળશે, ભલે કદાચ કાગળા બધે જ કાળા હશે પણ તેઓ જ્યાં ઓછા કાળા હશે ત્યાં પહોંચી જશે. સૌ કોઈને શાંતિ જોઈએ છે, શિસ્ત અને શિષ્ટાચાર જોઈએ છે. હવેની જનરેશનને માથાકૂટ કે મારીતારીમાં બહુ રસ નથી એ જીવો અને જીવવા દો માં માને છે. અને એટલે જ એ બાબત નવી પેઢી અનુભવે તેવું વાતાવરણ જાળવી રાખવા અત્યારે પડી રહેલો સડો અત્યારે જ દૂર થાય તે ખુબ જ જરૂરી લાગે છે. આ ફોડકીને ગૂમડું થતા પહેલા ફોડવી જરૂરી લાગે છે. વિચારજો. 

પોસ્ટ ૧૧: સાગરપંખી

'તમે એમ કહો છો કે હું ઊડી શકું ?'

'હું તો એટલું જ કહું છું કે તું મુક્ત છે.'

આ એક જ, બે લાઈનનો ડાયલોગ વાહ બોલાવી દે તો આખું પુસ્તક પૂરું કરીએ ત્યારે તો આનંદથી નાચવાનું જ મન થાય. દશ બાર વર્ષના બાળકોથી લઈને નેવું બાણું વર્ષના વૃદ્ધો સુધી હરકોઈને વાંચવા જેવા, વિચારવા જેવા, જીવવા જેવા પુસ્તકની વાત કરવી છે. માત્ર ત્રીસ જેટલા પાનાંઓમાં આ નાનકડી વાર્તા બહુ મોટી વાત સમજાવે છે. અને એ પણ બહુ જ સરળ અને સહજ રીતે. કશી આંટીઘૂંટી વગર બહુ જ સરસ રીતે એક નાનકડા પક્ષીની સફળતાની સફર આ પુસ્તકમાં બખૂબી લખાયેલી છે અને એની આ સફરને વાંચતા વાંચતા આપણે ખુદ એક સફર પર ક્યારે ચાલ્યા જઈએ છીએ એની ખબર પર પડતી નથી. 

આપણને એ આપણી વાત લાગે છે. એ નાનકડા પક્ષીનું સુખ દુઃખ, સાહસ હિંમત, મુકામ મંજિલ, તિરસ્કાર આવકાર, નવું શીખવાની હોંશ,  ઊંચે ઉડવાની તમન્ના બધું જ આપણનેઆપણું જ લાગવા માંડે છે. એના તિરસ્કારથી આપણી આંખનો ખૂણો ભીંજાય છે તો એની પાંખોના ફફડવાનો અવાજ કાને પડતા જ મુઠી વાળી ‘યસ’ બોલાય જાય છે. સંસારમાં આવતા નાના મોટા પ્રશ્નો, મુશ્કેલીઓ, વૈચારિક મતભેદો, ટાંટિયાખેંચની સ્પર્ધાઓ, નકારાત્મક વાતો, નવું ન શીખવાની વૃત્તિ વગેરે આ નાનકડી વાર્તા વાંચતા વાંચતા આંખ સામે તરવરે  છે અને આ નાનકડું પક્ષી આ બધી જ માથાકૂટ, ભેજામારી, હેરાનગતિ પછી પણ પોતાની વાત, પોતાનો વિશ્વાસ, પોતાની હિંમતની સાથે રહી કશુંક પામવા ઘણું કરી છૂટવાની તૈયારી અને તત્પરતા બતાવી જયારે ઊંચે ઉડે છે, પોતાનું ગમતું કે પોતાનું ધાર્યું મેળવે છે ત્યારે રુંવાડા ઉભા થઇ જાય છે. તે ખુદ પર ભરોસો રાખતા શીખવાડે છે, જે સાચું અને સારું છે તે પોતે માને છે અનેબીજાને મનાવવા મથે છે. બીજાની અણસમજની એને બળતરા છે. કોઈક પાસેથી શીખે છે અને બીજાને શીખવાડે છે. શીખવામાં શરમ નથી અને શીખડાવવામાં અહંકાર નથી. જરૂર જણાય ત્યારે લીડર પણ બને છે અને સમય આવ્યે બીજાને લીડર બનાવી પોતે નીકળી જાય છે. ખુબ મહેનત કરી ઊંચે ઉડતા શીખે છે.

અવનવી રીતે ઉડવાનું શીખે છે. મહામહેનતે પોતે જે શીખ્યું છે, પોતે જેમાં મહારત હાંસલ કરી છે, જીવન જીવવાનું એક પ્રયોજન મેળવ્યું છે તેકિનારે માછલીના ટુકડાઓ માટે વર્ષોથી ઝૂંટાઝૂંટી કરી રહેલી પોતાનીજમાતને પણ શીખડાવવાની હોંશભેર કોશિશ કરે છે.જમાત એને બેજવાબદાર ગણી 'સંબંધ પૂરો થાય છે' એવું કહે છે ત્યારે પણ ગભરાયા વિના એકાંતવાસમાં રહી વળી વધારે શીખવાનું ચાલુ રાખે છે. ધીમે ધીમે જેને સમજાય છે તેઓ તેની પાસે આવે છે અને શીખે છે. સાથોસાથ પોતે પણ વડીલ પંખી પાસેથી શીખતો જ રહે છે. હજુ પણ એ જેઓ સત્યને જોવા માંગતા હોય તેને પોતે જે સત્ય પામ્યો છે તેનો થોડોક અંશ આપવા અધીરો છે. એકવાર બહિષ્કૃત થયા પછી પણ પોતાના સાગરપંખીઓને આ શીખડાવવા હંમેશા આતુર છે. અને શીખડાવે પણ છે. ફક્ત ઉડતા નહિ જીવતા. જે એવું માને છે કે પોતે ઉડવા સક્ષમ નથી તેઓને પણ તે ઉડતા કરે છે અને કોઈ વળી એમ પૂછે કે  'તમે એમ કહો છો કે હું ઊડી શકું ?’ ત્યારે પણ એ બહેતરીન જવાબ આપે છે કે'હું તો એટલું જ કહું છું કે તું મુક્ત છે.’

પોતાની સિદ્ધિ કોઈ ચમત્કાર નથી બસ એક સરસ સત્ય છે એવું વારંવાર કહી આને ચમત્કાર માની કોઈ નમસ્કાર ન કરવા માંડે એની સજાગપણે કાળજી રાખે છે.માત્ર પોતે જ નહિ પણ જેને પણ ઉડવું હોય તે ગમે ત્યારે આટલું ઉડતા શીખી શકે છે એવું સૌને સમજાવે છે.તે સ્વાતંત્ર્યના મુકામે પહોંચાડે તેને જ કાનૂન ગણે છે. પોતાની મર્યાદાઓને પણ જાણવામાં માને છે તેમજ મર્યાદાઓને ધીરજપૂર્વક ઓંળગવામાં માને છે, તેમાં આગળ વધી જવાની આછકલાઈ નથી. પોતાની વાત, પોતાનો વિશ્વાસ, પોતાની આવડત, પોતાની શક્તિ સૌ કોઈ સુધી આગળને આગળ વધતી રહે તેવું તે હંમેશા ઈચ્છતો રહે છે.

આટલી સરસ સમજ અને નવું નવું શીખવાની હોશ અને હિંમત રાખનાર આ નાનકડા પક્ષીનું નામ 'જોનાથન લિવિગસ્ટન સીગલ' છે અને એની આ મજેદાર વાત અને વાર્તા લખનાર રિચાર્ડ બાક છે. ઓગણીસો બોતેરમાં અંગ્રેજીમાં લખાયેલ આ પુસ્તકનો ગુજરાતીમાં અફલાતૂન સારાનુવાદ શ્રીમતી મીરા ભટ્ટે વર્ષો પહેલા 'સાગરપંખી' નામે કર્યો અને પછીતો એના ઘણા પુનર્મુદ્રણ થયા. ગુજરાતી કે અંગ્રેજી કોઈપણ ભાષામાં વાંચવી ગમે તેવી આ બેસ્ટ બુક મસ્ટ રીડ છે. વાંચજો. વિચારજો.