Tuesday, May 12, 2020

પોસ્ટ 26 : ટોક ટુગેધર - ઇન્સ્ટાગ્રામ લાઇવ

ટોક ટુગેધર એક પહેલ છે, જુના વિદ્યાર્થીઓને સમયાતરે મળવાની. કોલેજ પુરી થઇ ગયા બાદ સૌને મળતું રહેવું હતું. કરવી હતી વાતો. સૌને પુસ્તક, મુવી, ઘટના કે પ્રસંગ વિશે જાણવું, સમજવું, વહેંચવું હતું. સૌને અરસપરસ ઘણું કહેવું હતું, પુછવું હતું અને સંભળાવવી’તી વાતો. અમને સૌને ગમતું તું, મળવું. એટલે જ, નક્કી થયું આ અમારા અનોખા પરીવારનું ગેટ ટુગેધર - ટોક ટુગેધર. દર મહીને, સીસ્ટર નીવેદીતા ફાઉન્ડેશનના ક્વોલીટી સેન્ટરમાં. 

મીલી શાહ, એમાંની એક સ્ટુડન્ટ. કોમ્પ્યુટર એન્જીનીયરીંગમાં ગ્રેજ્યુએટ. ટાઇમ્સ પબ્લીક સ્પીકીગ કોન્ટેસ્ટની ટોપર. વીવીપી છોડ્યાં બાદ પણ ‘ટોક ટુગેધર’ના કારણે મળવાનું થાય. લોકડાઉનના સમય દરમિયાન, એ સંદર્ભે વાતો કરવા મીલીએ ‘ટોક ટુગેધર’ માટે ઇન્સ્ટાગ્રામ લાઇવ યાદ દેવડાવ્યું. એક કલાકના આ ટોક ટુગેધરમાં ખુબ બધી વાતો થઇ, યાદો તાજી થઇ. મારા ઘણા સ્ટુડન્ટ, ફ્રેન્ડસ તેમાં લાઇવ મળ્યાં. મજા આવી. મારી યુટ્યુબ ચેનલ પર આ આખી ટોક મેં મુકી છે, ઘણા ત્યારે જોડાય નહોતા શક્યાં, તેમનાં માટે અહીં લીંક છે.  https://youtu.be/UpuKW1C-vTs


Saturday, May 2, 2020

પોસ્ટ 25 : સૌજન્ય - ઉમિયા પરિવાર


ઉમિયા પરિવારે મને બહુ બધા સારા મિત્રો અને સંબંધો આપ્યા છે. એમાં લખતો ત્યારે અને અત્યારે સંભાળું છું ત્યાં સુધીમાં ઘણા સમકાલીન તંત્રીઓ, સંપાદકો, વાંચતા વાચકો અને લખતા લેખકો સાથે ખુબ અંગત ઘરોબો થયો છે, ઘણું શીખ્યું છે એમની પાસેથી.  રમેશ ભોરણીયા, કલેક્ટર દિનેશ પટેલ અને ડોક્ટર સતીશ પટેલ જેવા વડીલમિત્રોએ પ્રાગજીબાપા પછી મને ઉમિયા પરિવાર સાથે જોડવાનું અને લખતા રાખવાનું કામ કર્યું તો દિનેશ ટીલવા, કલેક્ટર રમેશ મેરજા અને સાહિત્યપ્રેમી વનરાજ પટેલે મને વાંચીને પ્રેમ કર્યો. પછી તો આ બધા સાથે પરિવારનો નાતો જામ્યો અને આજ સુધી જળવાયો. આ સૌના અંગત થવાનો વૈભવ, મને ઉમિયા પરિવાર થકી મળ્યો. સમાજના જે પણ નાનામોટા ગામમાં જઈએ ત્યારે મારું નામ સાંભળી, તરત કોઈક બોલે કે જયેશ વાછાણી એટલે તમારા લેખ ઉમિયા પરિવારમાં આવે છે, એ તમે ને ?  

આવા અનુભવોથી જ એ જાણ હતી જ કે, ઉમિયા પરિવાર નાનામાં નાના ગામમાં, હર ઘર માં પહોંચે છે તેમજ વંચાય પણ છે એટલે જ ઉમિયા પરિવાર માટે કામ કરવાનો મોકો મળ્યો ત્યારથી જ સમાજના ઘર ઘર સુધી આ મેગેઝીન દ્વારા સત્વશીલ સાહિત્યનું વાંચન પહોંચે એવું કશુંક કરવાની ઈચ્છા હતી. કોઈપણ ક્ષેત્રમાં વિકસવા માટે હું વાંચનને પાયાની પ્રવૃત્તિ ગણું છું. વાંચનથી સમજણ આવે અને સમજ ધરાવતા લોકોના સમૂહને જ સમાજ કહેવાય. દર મહિને ઉમિયા પરિવાર દ્વારા સમાજના હર ઘર સુધી બે-ચાર પાનાનું સમજ વધારતું વાંચન પહોંચે એ માટે ગુજરાતી સાહિત્યના મૂર્ધન્ય સર્જકોની ઉત્તમ કૃતિઓ, નવલિકા, કવિતા, નિબંધ વગેરે ચૂંટીને પ્રસ્તુત કરવાનો પ્રયાસ કરવો હતો. એવામાં એકવાર સાહિત્યપ્રેમી અને વડીલદોસ્ત વનરાજ પટેલે મર્મવેધક ટકોર કરી કે, આપણા સમાજને લખતો કરવાની સાથે વાંચતો કરવાની જરૂર છે. નવોદિત લેખકોને પ્રોત્સાહન આપવા તેમના લેખો પ્રસિધ્ધ કરવાની સાથોસાથ સારું સત્વશીલ વાંચન પણ પ્રકાશિત કરવાની એમને ટકોર કરી. અને મને તો ભાવતું'તું ને' વૈદે કીધું ! 

ગુણવંત શાહ વારંવાર કહે છે ને કે, એક ટન વાંચવું, એક ટન વિચારવું પછી લખવું હોય તો એક ગ્રામ લખવું. આથી જ પુરતી વાંચન સાધના કર્યા વિના લેખક થવા માટે ઉત્સાહ બતાવતા ભાઈબહેનો આવા લખાણમાંથી પ્રેરણા મેળવે એવા હેતુ સાથે સપ્ટેમ્બર 2017ના અંકથી સૌજન્ય કોલમની શરૂઆત કરી. શરૂઆત મનુભાઈ પંચોળીના લેખથી કરી, પછી તો દરમહિને આવા ઉમદા સર્જકોના લેખો સૌજન્ય મારફત વાચકો સુધી પહોંચતા જ રહે છે. ડિસેમ્બર 2018ના અંકમાં, એ મારા બ્રેઈન ચાઈલ્ડ સમી ઉમિયા પરિવારની કોલમ સૌજન્યમાં કુન્દનિકા કાપડીઆની અતિ પ્રસિદ્ધ નવલકથા "સાત પગલાં આકાશમાં" થી પ્રકરણ 29નો થોડોક ભાગ સૌજન્ય સાભાર છાપેલો. યાદગીરી રૂપે અહીં એમનું, એમને જ અર્પણ. વંદન.





Thursday, April 2, 2020

પોસ્ટ 24 : વિચારોની પ્રયોગશાળા - ઉમિયા પરિવાર

મને સાહિત્ય અને સમાજથી નજીક લાવવામાં ઉમિયા પરિવાર સામયિકનો બહુ મોટો ફાળો છે. 1997 આસપાસ જયારે રાજકોટમાં ગ્રેજ્યુએશન કરવા આવ્યો ત્યારે ગોવાણી હોસ્ટેલમાં રહેવાનું થયું અને એ જ હોસ્ટેલમાં ઉપરની વિંગમાં પ્રાગજીભાઈ પટેલ પણ એક રૂમમાં રહે અને સીદસર ઉમિયા મંદિર દ્વારા પ્રસિધ્ધ થતું સામયિક ઉમિયા પરિવારને લગતું બધું જ કામ સંભાળે. ખુબ સારા વાચક અને લેખક, ગાંધી પ્રેમી, ખાદીધારક આ પ્રાગજીબાપાના પરિચયથી હું વાંચતો લખતો થયો. એ વખતે મને મોટિવેશન મળે એ માટે, મારા લખાણને મઠારીને ઉમિયા પરિવારમાં પ્રાગજીબાપાએ છાપ્યું. મારા નામ સાથે મારો લખેલો એ પહેલો લેખ ઉમિયા પરિવારમાં પ્રસિધ્ધ થયો. ઉમિયા પરિવારની આંગળી જાલી, મંદિર અને સમાજ તેમજ વાંચન અને લેખન તરફની શરૂ થયેલી એ સફર, માં ઉમિયાની દયાથી આજે ઘણા માઈલસ્ટોન સાથે આગળ વધી રહી છે.  
આ ઉમિયા પરિવારને સંભાળવાની તક ઓક્ટોમ્બર 2016થી મને મળી છે. જેની માવજતથી આપણે ખુદ ઘડાયાં હોય, એમની સારસંભાળ લેવાની હોઁશ કોને ન હોય ! એટલે જ ઉમિયા પરિવારના વાચકોને વિચારતાં કરે એવું કશુંક નવું નવું આપતા રહેવાના ઉપક્રમના અનુસંધાને મે-2019 થી અંકના છેલ્લું પાને 'વિચારોની પ્રયોગશાળા' શરૂ કરેલી. જેનો મુખ્ય ધ્યેય વાંચન ઉપરાંત કશુંક સાંભળવા-જોવા-માણવા જેવા વિચારપ્રેરક વક્તવ્ય-પ્રવચન-ફિલ્મ-ગીત-સ્થળ તરફ આંગળી ચીંધી વિચારનું વાવેતર કરવાનો હતો. આ માટે જાતે જોયેલું, સાંભળેલું, માણેલું, ગમતું હોય એનો ગુલાલ કરવાનો મોકો મળેલો. કુલ સાતેક મહિના આ કર્મનો ક્રમ ચાલ્યો. ત્યારે વાચકોને એ એટલું બધું ગમેલું કે ઉમિયા પરિવાર વાચકો પાછળથી વાંચવાનું શરૂ કરતાં ! પહેલા વિચારોની પ્રયોગશાળા વાંચી પછી બધું જ વાંચતા.
એ સાત મહિનાના સાત પેઈજના લખાણના ફોટા અહીં મૂકી રહ્યો છું. અત્યારે મળેલા શાંતિ અને સમયમાં આપ સૌને એ માણવા અનુભવવા ગમશે. યોગ્ય લાગે તો અન્યને વહેંચી, આંગળી ચીંધવાનું પુણ્ય મેળવજો.         








પોસ્ટ 23 : આ સમય છે, આ સમયને સાચવવાનો.


નવરા નવરા ઘરે રહીને શું કરવું,

એવો સવાલ થાય એનું જ મને તો આશ્ચર્ય છે. 
- આ સમય છે તકલીફને તકમાં ફેરવવાનો.
એવું કેટલુંય હશે જે કેટલાય વખતથી કરવાનું મન હશે પણ થયું નહીં હોય;
એવું કેટલુંય છે જે કરવા માટેનો ટાઈમ મળતો નહીં હોય.
- આ સમય છે એ બધું કરવાનો.
'તમારા ભાઈ તો કોઈ'દી ઘરે ટકે જ નહીં.' 
'સાલું, ફેમિલી સાથે રહેવાનો ટાઈમ જ ક્યાં મળે છે.'
'બસ હવે તો થાકી ગયાં, આ કામકાજ ઓછું કરી નિરાંતે જીવવું છે.'
-  આ સમય છે આ બધી વાતોનું સાટુ વાળવાનો.
- આ સમય છે ઘરે રહી,
વાંચવાનો, જોવાનો, સાંભળવાનો, રમવાનો, શીખવાનો, સજાવવાનો, રાંધવાનો,
સાફ કરવાનો, ગોઠવવાનો, સમારકામ કરવાનો, વાતો કરવાનો, 
કશું'ક નવું કરવાનો;
અરે, સવારે મોડે સુધી સુવાનો, રાત્રે મોડે સુધી જાગવાનો, 
મૂગું બેસવાનો, પડ્યા રહેવાનો, કાંઈ ન કરવાનો કે સાવ નવરા રહેવાનો.
- આ સમય છે જાત સાથે વાત કરવાનો, 
ક્યાં ભૂલ થઇ એ વિચારવાનો 
ભૂતકાળને વાગોળવાનો અને 
ભવિષ્ય માટે કશો'ક સંકલ્પ કરવાનો. 
- આ સમય છે,થોડા દિવસ હડિયાપટ્ટી બંધ કરી, ઘરમાં ટકવાનો. 
- આ સમય છે, થોડું એકલા રહી, જાજું સાથે રહેવાનો.
- આ સમય છે, સજાગતાનો.
- આ સમય છે, સમજવાનો.
- આ સમય છે, આ સમયને સાચવવાનો.


Sunday, December 29, 2019

પોસ્ટ 22 : પુસ્તકોની છાજલી - રમેશ પારેખ

રમેશ પારેખે 
ઓક્ટોબર-1989માં લખેલી, 
'છ અક્ષરનું નામ'માં પેઈજ નંબર 626 પર સંગ્રહીત થયેલી, 
કવિતા... https://youtu.be/vfmZB9CmlCE


છાજલી પર પુસ્તકો 
અ થી જ્ઞ સુધીનાં...
દુનિયાનાં નકશા જેવો 
મારો અભ્યાસખંડ લટકે છે વિશ્વમાં.

'છાજલી પર પુસ્તકો'
- એમ કહું કહું ત્યાં 
છાજલી તળે ઠોકેલા ખીલા મને કરે છે ચૂપ.
તે કહે છે: 'આ તો ફરીશ્તાઓની વસ્તી છે!'
ને છાજલી હકારમાં વધુ ઝુકે છે...

અહીં શબ્દોનો બગીચો મઘમઘે છે 
- એમ બબડતું કોઈ પુસ્તક.
મારાં બે પૃષ્ઠ વચ્ચે છે સ્વર્ગ 
- એવું જાહેર કરે કોઈ ઝીણકુડી ચોપડી.
ખોખરા અવાજે બોલે છે શબ્દકોશ:
'અલ્યા, અહીં તો બધી ભાષાઓ 
ગાય છે ગીત 
ગીત - ફૂટપાથ પર ઠૂંઠવાતાં ભિખારીઓનાં, 
ગીત - ખૂણે બેસી આંસુ પાડતી નવવિધવાનાં,
ગીત - યુધ્ધમાં કપાઈ ગયેલા સૈનિકોનાં,
ગીત - ભૂખથી વલવલતાં શીશુઓનાં,
ગીત - હોસ્પિટલમાં કણસતાં રુગ્ણોનાં,
ગીત - માનવ્યનાં,
ગીત - માનવ્ય માટે ઝૂઝતા ચપટીક શ્વાસોનાં,
ગીત - નિઃશ્વાસ નાખી રસ્તે જતા થાકેલા પ્રવાસીનાં. '

'અહીં ફિલસૂફોએ ઉકેલી નાખ્યો છે 
કાળનો કોયડો...' એમ ધીમેશથી કહે કોઈ જર્જરિત ચોપડી.

'આ બધા ગ્રંથો છે સમાજની યાદદાસ્ત'
- એમ કહી ટપ્પ કરતું નીચે પડે કોઈ પુસ્તક.

મારા અભણ કપાળમાં શબ્દનું ટીલું.
અહીં અક્ષર છે, ધર્મ - 
જે ખંડિત કરતો નથી કશું,
જે બનતો નથી કદી પશુ.
બે પૃષ્ઠ વચ્ચેથી નીકળી તે 
કોઈનાં ઘર કે સપનાં સળગાવતો નથી.
નથી ભોંકતો કોઈને છૂરો.
અહીં મંદિરની જગાએ મૂકો મસ્જિદની ચોપડી 
તો બકરી યે કરે નહિ બેં,
એવું રામરાજ્ય છે!
અહીં એકે અક્ષર નથી ધર્માન્ધ.
અહીંથી જ ઊગે છે સૂર્ય 
જે અજવાળે છે ભીતરી બ્રહ્માંડ...

ચાચા ગાલિબ એના દીવાનમાંથી 
ડોકિયું કરી પૂછે: 'તું કોણ ?'
તો હોઠ બોલી ઊઠે - 'હું મુસલમાન !'

મીરાં, કબીર, તુલસી, નાનક 
પૂછે તારું કયું થાનક,
જ્યાં તું ટેકવે તારું મસ્તક 
ને ભીડ પડ્યે કોને દરવાજે દ્યે તું દસ્તક?
તો હું ચીંધુ મારાં પુસ્તકની છાજલી...

ખ્રિસ્ત, બુદ્ધ કે મહાવીર મને ચીંધે દિશા 
પુસ્તકમાં જાય-આવે મારા વિચાર લિસ્સા !

મારી છાજલી રામની જન્મભૂમિ નથી;
એ તો છે વૃંદાવન,
જ્યાં વિશ્વની તમામ સુંદરતા 
ગોપી બનીને રાસ રમે 
મારું અંતર એમાં ફેરફુદરડી ભમે...

ધર્મનો ધ 
બે પુંઠા વચ્ચેથી નીકળીને 
બીજાં પુસ્તકમાં વધ કરવા નથી જતો...

તો ઉપદેશકો, હોશિયાર !
મારી છાજલી પર પુસ્તકોની કતાર.
જેમાં પ્રત્યેક ધર્મ ને મનુષ્ય પ્રતિષ્ઠિત પુરબહાર...

તમારાં કંઠીકંઠા મારા અભ્યાસ ખંડને ન અભડાવે 
બિભત્સતા મારા ખંડનાં બારણાં ન અભડાવે 
તો બસ.
આખા વિશ્વમાં સૌથી પવિત્ર જગા છે-
મારાં પુસ્તકોની છાજલી.
મારો અભ્યાસખંડ તીર્થ છે, મારાં માહ્યલાનું,
તમે આવો તો તમારું ય !

Wednesday, November 6, 2019

પોસ્ટ 21: ગુણવંત શાહની પ્રાર્થના



કોઈ તરસ્યા અજાણ્યા માણસને પાણી ધર્યું, એ પણ પ્રાર્થના.
કોઈ ભૂખ્યા માણસને અડધો રોટલો આદરપૂર્વક આપ્યો, એ પણ પ્રાર્થના.
કોઈ ગંદી ભોંય પર સફાઈ કરી, એ પણ પ્રાર્થના.
ક્રોધે ભરાયો ત્યારે મૌન જાળવ્યું, એ પણ પ્રાર્થના.
કોઈને ભૂલથી ખલેલ પહોંચાડી ત્યારે, 
ખરા દિલથી 'સૉરી' કહ્યું, એ પણ પ્રાર્થના.
કોઈ પર ઉપકાર કર્યા પછી વાત ખાનગી રાખી, એ પણ પ્રાર્થના.
કોઈ સજ્જનનો પક્ષ લેતી વખતે,
મુસીબત વેઠીને પણ મક્કમતા બતાવી, એ પણ પ્રાર્થના.
કોઈ જગ્યાએ વેરવિખેર પડેલું પ્લાસ્ટિક વીણી લીધું, એ પણ પ્રાર્થના.
અજાણ્યા માંદા માણસને રાહત પહોંચાડી, એ પણ પ્રાર્થના.
માંસાહાર કરવાનું ટાળ્યું, એ પણ પ્રાર્થના.
ચાલતી વખતે મંકોડા પર પગ ન પડે તેની કાળજી રાખી, એ પણ પ્રાર્થના.
વાંદા મારવાની દવા છાંટવાને બદલે ઘરમાં સ્વચ્છતા જાળવી, એ પણ પ્રાર્થના.
પરનિંદા થતી હોય, ત્યારે તેમાં રસ લીધા વિના મૌન જાળવ્યું, એ પણ પ્રાર્થના.   
- ગુણવંત શાહ